BonPhan.comBổn Phận
Trẻ em, tiền bạc và lao động

Con đi làm thêm: thoả thuận công việc, tiền công và giấy tờ cha mẹ nên xem

Khi con chưa thành niên đi làm thêm: cần thoả thuận gì, hợp đồng nên ghi gì, tiền công là của ai, giữ chứng từ ra sao và làm gì khi bị nợ lương.

Vietnamese father and teenage son reading a two page agreement together at a cafe table in Bien Hoa, papers face down and blank side up, seen from behind, overcast daylight

Khi con chưa thành niên đi làm thêm, cha mẹ nên giúp con có một thoả thuận rõ ràng từ đầu, tốt nhất bằng văn bản: làm việc gì, ở đâu, giờ nào, tiền công bao nhiêu, trả vào ngày nào, trả bằng cách nào; tiền công là thu nhập của con, và con cần giữ lại chứng từ để tự bảo vệ khi có tranh chấp.

Bài trước của danh mục đã nói về độ tuổi và loại việc được làm. Bài này đi vào phần mà các bạn trẻ hay bỏ qua: giấy tờ và tiền. Rất nhiều lần đi làm thêm kết thúc không vui chỉ vì ban đầu hai bên nói miệng, đến lúc trả tiền mỗi người nhớ một kiểu. Nội dung là nguyên tắc chung theo Bộ luật Lao động 2019 và Bộ luật Dân sự 2015; tình huống cụ thể cần hỏi người có chuyên môn.

Vì sao đi làm thêm vài tuần cũng nên có giấy tờ

Với người lớn, hợp đồng lao động là chuyện quen. Với một bạn học sinh đi phụ quán ba tuần hè, nhiều gia đình nghĩ giấy tờ là thừa. Thực tế, việc ngắn hạn lại hay xảy ra hiểu lầm nhất: chủ nghĩ con làm thử không lương mấy ngày đầu, con nghĩ đã được trả từ ngày đầu; chủ trừ tiền vì con làm vỡ ly, con không biết có quy định đó.

Với người dưới 15 tuổi, pháp luật yêu cầu hợp đồng bằng văn bản có người đại diện cùng tham gia. Với người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi, hình thức hợp đồng tuỳ thời hạn và tính chất công việc theo quy định chung. Dù luật có bắt buộc hay không, một tờ thoả thuận một hai trang luôn giúp cả hai bên. Nó không phải sự nghi ngờ người chủ, mà là cách người làm việc nghiêm túc đối xử với nhau.

Giấy tờ còn có giá trị giáo dục. Lần đầu tiên con đọc một bản thoả thuận, hỏi lại những điều chưa rõ, ký tên mình bên cạnh chữ ký của bố mẹ, con học được rằng lời hứa trong công việc cần được ghi lại, và quyền của mình cần được viết ra mới bảo vệ được.

Những điều nên có trong bản thoả thuận

Không cần mẫu cầu kỳ. Một bản thoả thuận đơn giản giữa người sử dụng lao động, con và cha mẹ nên trả lời được các câu sau:

  • Tên, địa chỉ nơi làm việc và người phụ trách trực tiếp.
  • Công việc cụ thể con làm, những việc con không phải làm.
  • Thời gian làm: ngày bắt đầu, ngày kết thúc dự kiến, ca làm trong ngày, ngày nghỉ.
  • Tiền công: tính theo giờ, theo ca hay trọn gói; có thời gian làm thử không, làm thử có được trả không.
  • Ngày trả, cách trả: tiền mặt hay chuyển khoản, vào tài khoản của ai.
  • Các khoản có thể bị trừ, nếu có, và điều kiện để trừ. Khoản nào không được ghi thì không nên chấp nhận bị trừ sau này.
  • Điều kiện an toàn: đồ bảo hộ nếu cần, người lớn giám sát, chỗ nghỉ, nước uống.
  • Cách chấm dứt sớm: con hoặc chủ muốn nghỉ thì báo trước bao lâu, tiền những ngày đã làm trả thế nào.
  • Chữ ký của người sử dụng lao động, của con, và của cha mẹ hoặc người đại diện khi con dưới 15 tuổi.

Nếu chủ cơ sở ngại ký giấy, ít nhất con nên nhắn tin xác nhận lại những điểm chính sau buổi gặp, và giữ tin nhắn đó. Một tin nhắn có ngày giờ cũng là bằng chứng có giá trị.

Tiền công là của ai

Thu nhập do con tự làm ra là tài sản của con. Luật Hôn nhân và gia đình 2014 ghi nhận con có thể có tài sản riêng, trong đó có thu nhập do lao động của con. Cha mẹ có thể giữ hộ, góp ý cách dùng, nhưng không nên coi đó là tiền chung của nhà, càng không nên lấy mà không hỏi.

Nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn, con đi làm để phụ cha mẹ trang trải. Đó là lựa chọn đáng trân trọng, và khi con tự nguyện góp tiền cho gia đình, đó là thể hiện bổn phận với gia đình theo sức của con. Điểm khác nhau nằm ở chữ tự nguyện: con được hỏi, được quyết phần nào góp, phần nào giữ. Con bị ép giao nộp toàn bộ thu nhập thì câu chuyện đã khác.

Về mức tiền công, nếu con làm theo hợp đồng lao động thì nguyên tắc chung là tiền lương không thấp hơn mức lương tối thiểu do Nhà nước công bố, áp dụng cho cả người chưa thành niên. Mức cụ thể thay đổi theo vùng và theo thời điểm, cần tra văn bản hiện hành. Với những việc vặt ngắn ngày ngoài quan hệ lao động, tiền công do hai bên thoả thuận. Dù là khoản nào, cha mẹ nên để con tự cầm, tự đếm và tự ghi vào sổ lần đầu nhận tiền công, vì đó là một cột mốc đáng nhớ của tuổi trẻ.

Khi bị nợ tiền công: làm theo thứ tự

Bị chậm trả hoặc không được trả tiền công là chuyện các bạn trẻ hay gặp nhất. Trình tự dưới đây đi từ nhẹ đến nặng:

  1. Ghi lại ngay số ngày, số ca đã làm theo trí nhớ và theo tin nhắn, ảnh chụp lịch làm, nếu có.
  2. Nhắc lại với chủ bằng tin nhắn lịch sự, nêu rõ số ca, số tiền theo thoả thuận và đề nghị một ngày trả cụ thể. Tin nhắn vừa là lời nhắc, vừa là bằng chứng.
  3. Nếu không có phản hồi, cha mẹ hoặc người đại diện trực tiếp trao đổi với chủ cơ sở, giữ giọng bình tĩnh.
  4. Khi vẫn không giải quyết được, có thể đề nghị hoà giải ở cơ sở hoặc nhờ cơ quan quản lý lao động ở địa phương hướng dẫn; hỏi UBND xã, phường để biết nơi tiếp nhận.
  5. Với khoản tiền đáng kể hoặc tình huống phức tạp, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc tìm trợ giúp pháp lý miễn phí dành cho trẻ em.

Đừng để con một mình đến đòi tiền ở nơi đã từng đối xử không tốt với con. An toàn của con quan trọng hơn khoản tiền công.

Dấu hiệu của những lời mời làm thêm đáng ngờ

Đòi tiền trước khi cho làm. Phí giữ chỗ, phí đào tạo, tiền đồng phục phải nộp trước, tiền đặt cọc. Bộ luật Lao động 2019 cấm người sử dụng lao động buộc người lao động đặt cọc.

Giữ giấy tờ tuỳ thân hoặc thẻ học sinh. Luật cũng cấm giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân của người lao động. Nơi làm việc tử tế chỉ cần xem và ghi lại thông tin.

Việc nhẹ lương cao, làm ở nhà, chỉ cần bấm điện thoại. Những lời mời "làm nhiệm vụ", "chốt đơn", "nạp tiền trước nhận hoa hồng" trên mạng thường là lừa đảo. Trẻ vị thành niên là đối tượng hay bị nhắm tới.

Yêu cầu giữ bí mật với gia đình. Không có công việc chính đáng nào cần một học sinh giấu cha mẹ. Đây là tín hiệu nguy hiểm, có thể liên quan đến dụ dỗ, lôi kéo.

Địa điểm và giờ giấc mập mờ. Hẹn gặp ở chỗ vắng, buổi tối, đổi địa điểm liên tục, không có cơ sở kinh doanh rõ ràng. Gặp những dấu hiệu này, con nên từ chối và kể với người lớn. Khi có nguy hiểm, gọi 113.

Đoạn dành cho các bạn đang đi làm thêm

Lần đầu đi làm, bạn có thể ngại hỏi chuyện tiền vì sợ bị coi là tính toán. Thật ra hỏi rõ từ đầu là cách làm việc chuyên nghiệp. Bạn nói thế này: "Dạ, cho con hỏi lại tiền công tính theo ca hay theo giờ, và mình trả vào ngày nào ạ?" Người chủ tử tế sẽ trả lời rõ ràng.

Bạn chụp lại lịch làm, giữ tin nhắn trao đổi, ghi sổ những ngày mình đi làm. Việc này mất vài phút mỗi tuần nhưng sẽ giúp bạn rất nhiều nếu có chuyện. Tiền công bạn làm ra là của bạn. Nếu muốn góp cho gia đình, đó là tấm lòng đáng quý của bạn; bạn cũng nên bàn với bố mẹ phần nào bạn muốn giữ lại.

Bổn phận của bạn là đi làm đúng giờ, làm đúng việc đã nhận, giữ gìn đồ đạc của nơi làm việc, báo trước khi nghỉ. Khi bạn làm tròn phần mình, bạn càng có cơ sở vững để đòi phần quyền của mình.

Có một điều nữa bạn nên nhớ: nghỉ việc là quyền của bạn khi công việc không như đã hứa hoặc làm bạn thấy không an toàn. Bạn báo lại cho chủ bằng lời lẽ lịch sự, nhắn tin nêu rõ ngày nghỉ và số ca đã làm, rồi kể với bố mẹ. Không ai được giữ bạn ở lại bằng cách doạ không trả tiền những ngày bạn đã làm.

Bảo hiểm, an toàn và chuyện bị thương khi đang làm

Ít gia đình nghĩ tới chuyện con bị thương khi đi làm thêm, cho đến khi nó xảy ra: bỏng khi phụ bếp, trượt ngã khi bê đồ, đứt tay khi gói hàng. Người sử dụng lao động có trách nhiệm bảo đảm điều kiện an toàn, đặc biệt với người chưa thành niên, và có những nghĩa vụ nhất định khi người lao động bị tai nạn trong lúc làm việc. Phạm vi trách nhiệm cụ thể phụ thuộc vào quan hệ lao động giữa hai bên và văn bản hiện hành.

Việc cha mẹ làm được ngay từ đầu là hỏi rõ: con có được hướng dẫn cách làm an toàn không, có đồ bảo hộ khi cần không, nơi làm việc có hộp sơ cứu không, gặp sự cố thì báo ai. Một nơi làm việc tử tế sẽ trả lời những câu này mà không phật ý.

Khi con bị thương, ưu tiên là chữa trị. Trường hợp nặng, gọi 115. Sau đó giữ lại giấy tờ khám chữa bệnh, ghi lại sự việc, ai chứng kiến, rồi mới trao đổi với chủ cơ sở về trách nhiệm chi phí. Nếu hai bên không thống nhất được, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết quyền lợi của con theo đúng quan hệ lao động của mình.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh đi làm thêm có cần ký hợp đồng không?

Với người dưới 15 tuổi, luật yêu cầu hợp đồng bằng văn bản có người đại diện cùng tham gia. Với người từ đủ 15 tuổi, hình thức tuỳ thời hạn và loại việc theo quy định chung. Dù không bắt buộc, có giấy tờ hoặc tin nhắn xác nhận luôn giúp con tự bảo vệ.

Cha mẹ có được giữ toàn bộ tiền công của con không?

Thu nhập do con làm ra là tài sản riêng của con. Cha mẹ có thể giữ hộ và góp ý cách dùng, nhưng nên hỏi ý con và minh bạch. Nếu con tự nguyện góp cho gia đình thì đó là bổn phận theo sức của con, không phải nghĩa vụ phải nộp hết.

Làm thử mấy ngày có được trả tiền không?

Tuỳ thoả thuận giữa hai bên từ đầu. Với hợp đồng lao động, luật có quy định riêng về thử việc, nên cần tra văn bản hiện hành. Cách an toàn nhất là hỏi rõ trước khi bắt đầu và nhắn tin xác nhận lại để có bằng chứng.

Chủ quán trừ tiền vì con làm vỡ đồ có đúng không?

Việc khấu trừ tiền công của người lao động có quy định riêng, không phải trừ bao nhiêu cũng được. Khoản trừ nên được thoả thuận từ trước và hợp lý. Nếu bị trừ quá mức, gia đình trao đổi với chủ, khi cần hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Con bị lừa nộp tiền giữ chỗ việc làm thì phải làm sao?

Giữ lại tin nhắn, biên nhận, thông tin chuyển khoản và báo công an xã, phường càng sớm càng tốt. Không tiếp tục chuyển thêm tiền theo bất kỳ lời hứa hoàn lại nào. Trấn an con rằng con không có lỗi; kẻ lừa đảo mới là người sai.

Ai giúp đòi tiền công khi gia đình không có điều kiện thuê luật sư?

Gia đình có thể nhờ hoà giải ở cơ sở, hỏi cơ quan quản lý lao động ở địa phương, hoặc tìm trợ giúp pháp lý miễn phí dành cho trẻ em. UBND xã, phường nơi bạn sống có thể chỉ cho bạn nơi tiếp nhận gần nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138