BonPhan.comBổn Phận
Trẻ em, tiền bạc và lao động

Tài sản riêng của trẻ em: tiền mừng tuổi, quà tặng, tiền thưởng thuộc về ai

Trẻ em có tài sản riêng không, tiền mừng tuổi và quà tặng là của con hay của cha mẹ, cách ghi chép và nói chuyện với con cho rõ ràng, công bằng.

Vietnamese mother and young son sitting on a wooden floor in a Hue living room, sorting small red envelopes into a tin box, seen from behind, soft afternoon light

Theo pháp luật Việt Nam, trẻ em có thể có tài sản riêng: tiền mừng tuổi, quà người khác tặng riêng cho con, tiền thưởng học tập, phần được thừa kế hay thu nhập do con làm ra đều có thể là tài sản của con, không mặc nhiên là tiền của cha mẹ. Vì con còn nhỏ, cha mẹ thường đứng ra giữ hộ và quản lý, nhưng giữ hộ khác với sở hữu.

Câu hỏi "tiền mừng tuổi là của ai" nghe như chuyện vui ngày Tết, nhưng cách người lớn trả lời lại dạy con một bài học rất sâu về sự công bằng và sự tin cậy. Bài này giải thích nguyên tắc theo Luật Trẻ em 2016, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Bộ luật Dân sự 2015, kèm những cách làm nhẹ nhàng trong nhà để con thấy tài sản của mình được tôn trọng.

Trẻ em có quyền có tài sản riêng không

Có. Luật Trẻ em 2016 ghi nhận quyền về tài sản của trẻ, và Luật Hôn nhân và gia đình 2014 nói rõ con có thể có tài sản riêng, tách khỏi tài sản của cha mẹ. Bộ luật Dân sự 2015 thì xác định mọi cá nhân, kể cả em bé mới sinh, đều có năng lực pháp luật dân sự, nghĩa là đều có thể là chủ sở hữu tài sản. Cái mà trẻ còn thiếu là khả năng tự mình làm mọi giao dịch với tài sản đó, nên mới cần người đại diện, thường là cha mẹ.

Ở đây cần phân biệt hai chuyện hay bị gộp làm một. Thứ nhất là ai là chủ của tài sản. Thứ hai là ai đang cầm giữ và quản lý nó. Một em bé lớp hai được ông bà cho một sợi dây chuyền nhỏ thì em là chủ, còn mẹ cất vào tủ là người giữ hộ. Mẹ cất giữ cẩn thận là làm đúng bổn phận; nhưng nếu mẹ coi sợi dây chuyền là của mình rồi tự ý đem bán để tiêu việc riêng thì đã đi quá vai trò người giữ hộ.

Trẻ em theo Luật Trẻ em 2016 là người dưới 16 tuổi, còn trong Bộ luật Dân sự, người chưa đủ 18 tuổi là người chưa thành niên. Hai khái niệm này chồng lên nhau, nên với chuyện tài sản và giao dịch, phần lớn quy tắc áp cho cả lứa tuổi dưới 18. Những chi tiết như mốc tuổi được tự quản lý tài sản, việc nào cần cha mẹ đồng ý, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn khi gặp chuyện cụ thể.

Những khoản nào thường được coi là của con

Không phải đồng tiền nào đi qua tay con cũng là của con. Bảng dưới gợi cách nhìn theo nguồn gốc của khoản tiền, tài sản. Đây là cách hiểu phổ biến theo nguyên tắc chung, không thay cho ý kiến của luật sư khi có tranh chấp.

KhoảnThường được hiểu làĐiều cha mẹ nên làm
Tiền mừng tuổi người khác trao tận tay conQuà tặng cho con, nghiêng về tài sản của conGhi lại, nói rõ với con ai đang giữ và giữ để làm gì
Tiền họ hàng đưa cha mẹ "để lo cho cháu"Tuỳ ý người tặng; nhiều nhà coi là tiền chung của gia đìnhKhi có điều kiện, hỏi nhẹ người tặng ý muốn của họ
Học bổng, tiền thưởng cuộc thi đứng tên conTài sản của conĐể riêng, bàn với con cách dùng cho việc học
Đồ dùng cha mẹ mua cho con dùng hằng ngàyPhần lớn là tài sản gia đình giao con sử dụngDạy con giữ gìn; không biến thành chuyện kể công
Phần thừa kế con được hưởngTài sản của con, có thể kèm thủ tục đăng kýHỏi luật sư về cách quản lý đúng luật
Tiền con làm ra khi đủ tuổi đi làmThu nhập của conTôn trọng quyền của con, chỉ góp ý cách chi tiêu

Điểm mấu chốt là ý của người tặng. Một bác trao phong bao vào tay cháu và nói "cháu cầm lấy mà mua sách" thì món quà nhắm đến đứa trẻ. Một người bạn của bố gửi phong bao cho cả nhà khi đến chơi Tết thì nhiều khi lại là quà cho gia đình. Không cần biến chuyện này thành cuộc điều tra; chỉ cần người lớn trung thực khi giải thích với con.

Tiền mừng tuổi: chuyện nhỏ nhưng dạy con điều lớn

Nhiều gia đình có thói quen "mẹ giữ cho" rồi tiền mừng tuổi biến mất vào chi tiêu chung. Lý do thường dễ hiểu: Tết tốn kém, nhà cũng phải mừng tuổi lại con cái của họ hàng, nên cha mẹ coi đây là một vòng qua lại. Cách nghĩ này không sai hoàn toàn, nhưng nếu không nói ra thì đứa trẻ sẽ hiểu một điều khác hẳn: thứ người khác tặng mình rốt cuộc không phải của mình, và người lớn có thể lấy mà không cần hỏi.

Một cách làm công bằng hơn là nói thẳng với con quy ước của nhà mình từ trước Tết. Ví dụ giả định: nhà bạn thống nhất con được giữ một phần để tiêu theo ý mình, một phần mẹ gửi tiết kiệm đứng tên cho con, phần còn lại nhà dùng để mừng tuổi lại các em. Con có thể chưa vui với tỉ lệ, nhưng con biết rõ chuyện gì đang xảy ra với tiền của mình, và con được góp ý. Đó chính là quyền được bày tỏ ý kiến mà Luật Trẻ em 2016 nhấn mạnh.

Với con nhỏ, quy ước càng đơn giản càng tốt. Một chiếc hộp có ngăn, một tờ giấy ghi số tiền mỗi lần bỏ vào hay lấy ra, có chữ ký hoặc hình vẽ của con. Với con tuổi trung học cơ sở, có thể cho con tự ghi sổ và tự chịu trách nhiệm với phần tiền mình quản lý. Điều cần tránh là hứa giữ hộ rồi quên, hoặc dùng tiền của con mà không trả lại, vì lòng tin của trẻ mất đi rất nhanh và lấy lại rất chậm.

Cha mẹ giữ hộ thì có những bổn phận gì

Giữ cẩn thận như giữ tài sản của người khác. Không để lẫn vào tiền chợ, không để chỗ dễ thất lạc. Với khoản lớn như vàng, sổ tiết kiệm, giấy tờ thừa kế, nên cất riêng và cho con biết đang ở đâu khi con đủ lớn.

Dùng vì lợi ích của con. Nguyên tắc chung của pháp luật là người quản lý tài sản của con chưa thành niên phải hành động vì lợi ích của con. Dùng tiền của con để đóng học phí, mua thuốc khi con ốm, mua sách cho con là gần với nguyên tắc đó hơn dùng để trả nợ riêng của người lớn.

Hỏi ý kiến con khi con đủ lớn để hiểu. Pháp luật về hôn nhân và gia đình yêu cầu cha mẹ xem xét nguyện vọng của con khi quyết định với tài sản riêng của con ở một độ tuổi nhất định. Mốc tuổi cụ thể nên tra văn bản hiện hành, nhưng trong nhà thì càng hỏi sớm càng tốt.

Ghi chép và minh bạch. Một cuốn sổ đơn giản ghi ngày, số tiền, nguồn gốc, đã dùng vào việc gì. Sổ này vừa giúp cả nhà nhớ, vừa là bằng chứng nếu sau này có hiểu lầm giữa anh chị em hay giữa các bên họ hàng.

Trao lại dần khi con lớn. Đến tuổi con đã tự đi học thêm, tự mua đồ dùng, nên chuyển dần cho con quản lý một phần tài sản của mình. Học cách giữ tiền khi còn có cha mẹ bên cạnh an toàn hơn học sau khi đã ra đời một mình.

Đoạn dành cho con đọc

Nếu con đang đọc đoạn này, con nên biết: những món quà người khác tặng riêng cho con, tiền mừng tuổi bác trao vào tay con, phần thưởng con nhận được ở trường, có thể là tài sản của con. Con còn nhỏ nên bố mẹ giữ hộ, giống như người lớn giữ hộ chìa khoá nhà cho con. Bố mẹ giữ để không bị mất và để dùng vào những việc tốt cho con.

Con có quyền hỏi bố mẹ tiền của mình đang ở đâu và được dùng vào việc gì. Con hỏi bằng giọng bình tĩnh, chọn lúc bố mẹ không bận. Con nói thế này cũng được: "Mẹ ơi, con muốn biết tiền mừng tuổi năm nay của con đang để đâu, con có được giữ một ít không ạ?" Hỏi như vậy không phải là hỗn. Đó là cách con học giữ gìn đồ của mình.

Đi cùng quyền là bổn phận. Con giữ gìn những đồ được tặng, không đem cho hay bán đi mà không nói với bố mẹ, không giấu tiền rồi tiêu vào những thứ có hại cho mình. Khi có người lạ cho tiền, cho quà mà dặn con giữ bí mật với bố mẹ, con hãy kể ngay với người lớn mà con tin. Người tốt không bao giờ bắt trẻ con giữ bí mật kiểu đó.

Khi anh chị em, họ hàng tranh nhau chuyện tài sản của trẻ

Tài sản của trẻ ít khi gây chuyện lớn, cho đến khi có một khoản đáng kể: con được ông bà để lại một mảnh đất, con trúng thưởng, hay cha mẹ ly hôn và phải chia nhau ai giữ sổ tiết kiệm của con. Lúc đó, vài nguyên tắc sau giúp người lớn giữ bình tĩnh:

  • Nhớ rằng đứa trẻ là chủ tài sản, không phải người lớn nào đang tranh chấp. Mọi phương án nên được đánh giá theo câu hỏi: điều này có lợi cho con không.
  • Không để trẻ đứng giữa, không bắt trẻ chọn phe hay nói thay người lớn. Trẻ có quyền được lắng nghe, nhưng không có bổn phận gánh mâu thuẫn của người lớn.
  • Giữ lại giấy tờ gốc: sổ, hợp đồng tặng cho, giấy tờ thừa kế, tin nhắn của người tặng nói rõ món quà dành cho cháu.
  • Với tài sản phải đăng ký như nhà đất, xe, việc mua bán, tặng cho lại thường cần đủ thủ tục và có thể cần sự đồng ý theo luật. Đừng tự ý ký giấy khi chưa hiểu.
  • Khi đã thành tranh chấp, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc tìm đến trợ giúp pháp lý miễn phí dành cho trẻ em ở địa phương, thay vì nghe lời khuyên truyền miệng.

Bài này chỉ giải thích nguyên tắc. Mỗi gia đình có hoàn cảnh riêng, giấy tờ riêng, nên câu trả lời cho một vụ việc cụ thể cần người có chuyên môn đọc kỹ hồ sơ.

Nói chuyện với con về tài sản theo từng lứa tuổi

Với trẻ mầm non, khái niệm sở hữu bắt đầu từ đồ chơi. Khi bạn hỏi con "con có muốn cho em mượn xe không" thay vì giật lấy đưa cho em, bạn đang dạy con rằng đồ của con là của con và con được quyết định. Cũng từ đây con học được điều ngược lại: đồ của bạn khác thì phải hỏi trước khi dùng.

Với trẻ tiểu học, có thể bắt đầu bằng chiếc hộp tiết kiệm trong suốt để con nhìn thấy tiền tăng lên, và một quy ước nhỏ về phần con được tự tiêu. Con học cộng trừ bằng chính tiền của mình nhanh hơn bằng bài tập trong sách. Đừng biến chuyện này thành cuộc thi giữa anh em ai tiết kiệm giỏi hơn; mỗi đứa trẻ một nhịp.

Với trẻ trung học cơ sở và trung học phổ thông, bạn có thể cho con xem sổ ghi chép tài sản của con, giải thích vì sao một khoản được gửi tiết kiệm, vì sao một khoản đã được dùng cho việc học. Lứa tuổi này nhạy cảm với sự công bằng. Một lời giải thích thẳng thắn, kể cả khi phải thừa nhận "năm đó nhà khó khăn, bố mẹ đã mượn tiền của con và sẽ trả lại", đáng giá hơn rất nhiều so với im lặng.

Câu hỏi thường gặp

Tiền mừng tuổi của con có phải bắt buộc đưa hết cho con giữ không?

Không có nghĩa là phải đưa hết cho con nhỏ tự giữ. Cha mẹ là người đại diện và có thể giữ hộ, quản lý vì lợi ích của con. Điều quan trọng là minh bạch với con, ghi chép rõ ràng và không dùng vào việc riêng của người lớn mà con không được biết.

Cha mẹ dùng tiền của con để trả học phí cho con có đúng không?

Dùng tài sản của con cho chính việc học, việc chữa bệnh của con thường được xem là vì lợi ích của con. Tuy vậy nghĩa vụ nuôi dưỡng con trước hết vẫn là của cha mẹ. Nếu đó là khoản lớn, nên nói rõ với con và ghi lại để tránh hiểu lầm về sau.

Ông bà tặng cháu vàng, bố mẹ có được bán không?

Nếu đó là quà tặng riêng cho cháu thì vàng là tài sản của cháu, cha mẹ chỉ quản lý. Việc bán phải vì lợi ích của cháu và có thể cần lắng nghe ý kiến của cháu khi cháu đủ lớn. Gặp tình huống cụ thể nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi quyết định.

Con bao nhiêu tuổi thì được tự quản lý tài sản riêng?

Pháp luật về hôn nhân và gia đình có mốc tuổi cho việc con tự quản lý hoặc nhờ cha mẹ quản lý tài sản riêng. Vì đây là chi tiết cần chính xác, bạn nên tra văn bản hiện hành. Trong nhà, có thể trao dần cho con quản lý một phần nhỏ từ sớm để con tập.

Trẻ em có thể đứng tên tài sản như sổ tiết kiệm hay đất đai không?

Trẻ em có năng lực pháp luật dân sự nên có thể là chủ sở hữu tài sản, kể cả tài sản phải đăng ký. Thủ tục mở sổ hay đăng ký đứng tên trẻ thường cần cha mẹ hoặc người đại diện làm thay. Điều kiện cụ thể tuỳ nơi làm thủ tục, nên hỏi trực tiếp nơi đó.

Có người lạ cho con tiền và dặn con giữ bí mật thì làm sao?

Hãy dạy con kể ngay với người lớn mà con tin, và cha mẹ đón nhận câu chuyện bình tĩnh, không mắng con. Nếu thấy có dấu hiệu dụ dỗ hay nguy hiểm cho trẻ, bạn có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 miễn phí, hoặc 113 khi khẩn cấp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138