BonPhan.comBổn Phận
Quyền và nghĩa vụ của học sinh

Các khoản thu đầu năm học: khoản theo quy định, khoản tự nguyện và cách hỏi lại

Phân biệt khoản thu theo quy định, khoản dịch vụ và khoản tự nguyện đầu năm học; quỹ ban đại diện cha mẹ học sinh, và cách hỏi lại khi thấy chưa hợp lý.

Parents gathered in a primary school classroom in Can Tho for the first meeting of the year, sitting at small desks, seen from behind, teacher standing at the front, warm light

Các khoản tiền đầu năm học thường chia thành ba nhóm: khoản thu theo quy định của Nhà nước, khoản thu dịch vụ phục vụ học sinh mà gia đình được chọn, và khoản đóng góp tự nguyện — trong đó khoản tự nguyện thì đúng như tên gọi, không ai được ép mức hay ép đóng. Hiểu ba nhóm này giúp cha mẹ đặt câu hỏi đúng chỗ ở buổi họp đầu năm.

Bài này không nêu số tiền cụ thể, vì mức thu khác nhau theo địa phương, cấp học và thay đổi theo từng năm. Bài giải thích nguyên tắc, những điều cha mẹ có quyền được biết, cách hỏi lại cho đúng mực, và đặc biệt là nguyên tắc không để chuyện tiền bạc của người lớn ảnh hưởng tới việc học và cảm xúc của trẻ. Mức thu, danh mục khoản thu cụ thể, bạn đối chiếu với văn bản hiện hành của địa phương và thông báo của nhà trường.

Ba nhóm khoản tiền thường gặp

Tên gọi các khoản có thể khác nhau giữa các trường, nhưng về bản chất hầu hết rơi vào một trong ba nhóm dưới đây. Biết khoản nào thuộc nhóm nào là bước đầu tiên để hiểu mình có quyền gì với khoản đó.

NhómVí dụ thường gặpNguyên tắc chung
Thu theo quy địnhHọc phí (nếu có), bảo hiểm y tế học sinhMức và đối tượng miễn giảm do cơ quan nhà nước quyết định; trường không tự đặt thêm
Thu dịch vụ phục vụ học sinhTiền ăn bán trú, nước uống, trông giữ xe, học buổi hai, câu lạc bộGia đình được biết rõ để chọn; thoả thuận trên cơ sở tự nguyện; thu đủ chi, công khai
Đóng góp, tài trợ tự nguyệnỦng hộ cơ sở vật chất, quỹ ban đại diện cha mẹ học sinhKhông ấn định mức, không bình quân, không bắt buộc; công khai thu chi
Khoản không được thuNhững khoản không có căn cứ, ép mua đồ ở một chỗ, thu thay cho việc trường phải tự loCha mẹ có quyền hỏi căn cứ và từ chối

Một số khoản như bảo hiểm thân thể học sinh là tự nguyện, khác với bảo hiểm y tế. Nếu chưa rõ khoản nào bắt buộc, khoản nào tự nguyện, cha mẹ hỏi thẳng tại buổi họp; trường có trách nhiệm giải thích.

Học phí và chính sách miễn, giảm

Học phí ở trường công lập do Nhà nước quy định, không phải do từng trường tự đặt. Năm 2025, Quốc hội đã quyết định miễn học phí cho học sinh trường công lập từ mầm non tới trung học phổ thông, và có chính sách hỗ trợ học phí cho học sinh trường ngoài công lập theo mức do Nhà nước quy định. Phạm vi, thời điểm áp dụng và cách hỗ trợ cụ thể thì cha mẹ tra văn bản hiện hành hoặc hỏi nhà trường, vì các văn bản hướng dẫn có thể còn điều chỉnh.

Trường tư thục, trường quốc tế thu học phí theo thoả thuận với gia đình khi nhập học. Với loại trường này, cha mẹ đọc kỹ hợp đồng hoặc bản cam kết: khoản nào gồm trong học phí, khoản nào thu riêng, điều kiện hoàn tiền khi chuyển trường, mức tăng hằng năm được báo trước bao lâu.

Ngoài học phí, học sinh thuộc một số đối tượng như hộ nghèo, hộ cận nghèo, khuyết tật, mồ côi, người dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn thường được hưởng thêm hỗ trợ chi phí học tập, tiền ăn hoặc gạo, tuỳ chính sách từng thời kỳ. Hồ sơ đề nghị thường nộp qua nhà trường. Cha mẹ nên hỏi giáo viên chủ nhiệm ngay đầu năm, vì có thời hạn nộp hồ sơ.

Nếu con thuộc diện được hỗ trợ mà gia đình chưa làm hồ sơ, đừng ngại hỏi. Đây là quyền của con theo chính sách, không phải sự ban ơn.

Khoản tự nguyện nghĩa là gì trên thực tế

Không ấn định mức. Nhà trường hay ban đại diện cha mẹ học sinh có thể nêu nhu cầu và dự toán, nhưng không được bắt mỗi gia đình đóng một mức như nhau. Mỗi nhà đóng theo khả năng và mong muốn.

Không chia bình quân. Cách tính "tổng cần bao nhiêu chia đều cho số học sinh" rồi gửi thành mức cho từng nhà là biến khoản tự nguyện thành khoản bắt buộc trá hình.

Không đóng cũng không sao. Gia đình chưa đóng hoặc không đóng khoản tự nguyện không phải giải thích lý do, không bị nhắc nhở công khai, và con không bị đối xử khác.

Không thu trước rồi hỏi sau. Khoản tự nguyện phải được bàn và đồng thuận trước. Một bảng kê gửi kèm giấy báo thu như thể đã được quyết định thì cha mẹ có quyền hỏi lại.

Có công khai. Thu bao nhiêu, chi vào việc gì, còn lại bao nhiêu phải được công khai cho các gia đình. Không công khai thì cha mẹ có quyền đề nghị.

Không gắn với việc học của con. Không có chuyện đóng nhiều thì con được ưu tiên chỗ ngồi, được quan tâm hơn, hay ngược lại.

Quỹ ban đại diện cha mẹ học sinh

Mỗi lớp, mỗi trường thường có ban đại diện cha mẹ học sinh do chính các phụ huynh bầu ra tại buổi họp đầu năm. Ban này có thể vận động một khoản quỹ để phục vụ các hoạt động của học sinh như khen thưởng cuối năm, hoạt động tập thể, thăm hỏi khi học sinh ốm đau. Quỹ này cũng là khoản tự nguyện, nên mọi nguyên tắc ở phần trên đều áp dụng.

Quỹ của ban đại diện do cha mẹ quản lý, không phải tiền của nhà trường. Ban đại diện phải lập dự toán, được các gia đình đồng ý, và báo cáo thu chi ít nhất vào cuối năm. Theo các hướng dẫn thường được nhắc tới, quỹ này không dùng cho những việc vốn là trách nhiệm của nhà trường, ví dụ bảo vệ cơ sở vật chất, vệ sinh trường lớp, trông giữ xe. Danh mục chính xác những việc không được chi, bạn tra văn bản hướng dẫn hiện hành về ban đại diện cha mẹ học sinh.

Cha mẹ nào thấy dự toán chưa hợp lý cứ góp ý tại buổi họp hoặc nhắn riêng cho trưởng ban. Một câu hỏi đặt đúng lúc — "khoản này dùng cho việc gì, nếu không chi thì có ảnh hưởng gì tới các con không" — thường giúp cả lớp cân nhắc lại mà không ai mất lòng.

Ban đại diện cũng là cầu nối để cha mẹ phản ánh những khoản thu chưa rõ ràng lên nhà trường. Nhiều gia đình ngại hỏi riêng; khi ban đại diện tổng hợp và hỏi chung, câu trả lời của nhà trường thường rõ ràng hơn.

Con không bị liên luỵ vì chuyện tiền của gia đình

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất của bài, xuất phát từ quyền được đối xử công bằng và được tôn trọng của trẻ. Chuyện đóng hay chưa đóng là chuyện giữa người lớn với nhau. Trẻ không được nhắc tên trước lớp vì gia đình chưa nộp tiền, không bị giao nhiệm vụ về "nhắc bố mẹ đóng tiền", không bị cho đứng riêng, ngồi riêng hay bị hạn chế tham gia hoạt động của lớp.

Nếu con về kể bị cô nhắc trước lớp chuyện tiền, hoặc tên con nằm trong danh sách chưa đóng dán ở bảng, cha mẹ nên trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, đề nghị từ nay mọi thông báo về tiền gửi trực tiếp cho phụ huynh. Nói nhẹ nhàng, nhưng nói rõ.

Ở chiều ngược lại, cha mẹ cũng tránh than thở về tiền trường trước mặt con theo kiểu "đóng bao nhiêu thứ, mệt quá". Trẻ dễ hiểu rằng mình là gánh nặng, hoặc đem tâm trạng đó đến lớp. Nếu gia đình đang khó khăn thật, cha mẹ có thể trao đổi riêng với giáo viên chủ nhiệm về chính sách hỗ trợ, và nói với con một cách đơn giản rằng bố mẹ đang lo, con cứ yên tâm đi học.

Trẻ lớn hơn, ở cấp hai, cấp ba, có thể được giải thích về các khoản thu ở mức phù hợp, như một bài học về quyền và minh bạch. Nhưng trách nhiệm đóng hay hỏi lại vẫn là của người lớn.

Hỏi lại thế nào cho đúng mực

Đặt câu hỏi về khoản thu là quyền của cha mẹ. Hỏi đúng cách thì vừa được trả lời, vừa giữ được quan hệ với nhà trường và với các phụ huynh khác.

  1. Đọc kỹ thông báo thu, đánh dấu những khoản chưa rõ: khoản này thuộc nhóm nào, căn cứ ở đâu, bắt buộc hay tự nguyện.
  2. Hỏi tại buổi họp phụ huynh hoặc nhắn riêng giáo viên chủ nhiệm, dùng câu hỏi trung tính: "Cô cho nhà em hỏi khoản này là khoản theo quy định hay tự nguyện ạ?"
  3. Nếu là khoản tự nguyện, cha mẹ quyết định đóng hay không, đóng bao nhiêu, mà không cần giải thích thêm.
  4. Nếu chưa được giải thích rõ, đề nghị ban đại diện cha mẹ học sinh tổng hợp câu hỏi chung để hỏi nhà trường.
  5. Nếu vẫn thấy khoản thu thiếu căn cứ, gửi ý kiến bằng văn bản tới ban giám hiệu, giữ lại một bản.
  6. Khi cần, phản ánh tới cơ quan quản lý trực tiếp của trường — tuỳ cấp học là UBND xã, phường hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo; hỏi nhà trường hoặc UBND xã, phường để biết đúng nơi.

Khi tranh chấp về khoản thu kéo dài, ví dụ với trường ngoài công lập về hoàn học phí khi chuyển trường, gia đình cần biết quyền của mình theo hợp đồng và theo luật. Bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn với giấy tờ đã ký trong tay.

Phần viết cho học sinh: chuyện tiền là việc của người lớn

Đoạn này viết cho các bạn học sinh, nhất là các bạn nhỏ.

  • Chuyện đóng tiền ở trường là việc của bố mẹ và nhà trường, không phải việc của bạn.
  • Nếu cô nhờ bạn về nhắc bố mẹ đóng tiền, bạn cứ nói lại với bố mẹ, không cần lo lắng.
  • Nếu ở lớp có ai nói bạn chưa đóng tiền làm bạn ngại, bạn kể với bố mẹ. Bố mẹ sẽ nói chuyện với cô.
  • Bạn vẫn được học, được chơi, được tham gia mọi hoạt động như các bạn khác, dù nhà mình đã đóng hay chưa.
  • Đừng trêu bạn khác vì chuyện tiền. Nhà ai cũng có lúc khó khăn.
  • Nếu bạn biết một bạn trong lớp đang buồn vì chuyện này, bạn rủ bạn ấy chơi cùng như mọi ngày. Như vậy đã là giúp bạn rất nhiều.
  • Bạn lớn hơn một chút thì có thể hỏi bố mẹ về các khoản tiền ở trường để hiểu thêm, nhưng không cần lo thay bố mẹ.

Nếu có điều gì về chuyện này khiến bạn buồn mãi không hết, bạn cứ kể với một người lớn bạn tin. Kể ra là cách tốt nhất để được giúp.

Câu hỏi thường gặp

Không đóng khoản tự nguyện thì con có bị ảnh hưởng không?

Không được phép ảnh hưởng. Khoản tự nguyện nghĩa là gia đình được quyền không đóng, và con không bị nhắc tên, không bị hạn chế tham gia hoạt động hay bị đối xử khác. Nếu thấy có dấu hiệu ngược lại, cha mẹ trao đổi ngay với nhà trường.

Trường có được thu tiền mua sắm thiết bị lớp học không?

Trang bị cơ bản của lớp học thuộc trách nhiệm của nhà trường và ngân sách. Việc vận động tài trợ cho cơ sở vật chất phải theo hướng tự nguyện, có kế hoạch, công khai. Danh mục cụ thể cha mẹ tra văn bản hiện hành hoặc hỏi ban giám hiệu.

Bảo hiểm y tế học sinh có bắt buộc không?

Bảo hiểm y tế cho học sinh là loại bảo hiểm bắt buộc theo quy định chung về bảo hiểm y tế, khác với bảo hiểm thân thể tự nguyện. Gia đình đã có thẻ bảo hiểm y tế cho con ở nơi khác thì báo nhà trường để không đóng trùng.

Có được yêu cầu xem sổ thu chi quỹ lớp không?

Quỹ ban đại diện cha mẹ học sinh phải được công khai thu chi cho các gia đình. Cha mẹ có thể đề nghị ban đại diện báo cáo, thường vào cuối học kỳ hoặc cuối năm, hoặc xem chi tiết khi có thắc mắc cụ thể.

Gia đình khó khăn có được miễn các khoản dịch vụ như tiền ăn bán trú không?

Một số đối tượng học sinh được hỗ trợ tiền ăn hoặc chi phí học tập theo chính sách từng thời kỳ. Cha mẹ hỏi giáo viên chủ nhiệm về điều kiện và hồ sơ; ngoài ra có thể trao đổi riêng với nhà trường về hoàn cảnh để được tư vấn cách hỗ trợ phù hợp.

Ai quyết định mức đóng quỹ lớp?

Quỹ lớp là khoản tự nguyện do các cha mẹ bàn và thống nhất, không phải do giáo viên hay nhà trường quyết định. Dự toán có thể nêu ra để tham khảo, nhưng mỗi gia đình vẫn tự quyết định có đóng hay không và đóng bao nhiêu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138