Về nguyên tắc, học sinh không dùng điện thoại trong giờ học nếu việc đó không phục vụ việc học và chưa được giáo viên cho phép; còn mang điện thoại đến trường hay không, giữ ở đâu, dùng lúc nào thì mỗi trường quy định cụ thể trong nội quy. Khi học sinh vi phạm, giáo viên có thể tạm giữ máy, nhưng việc tạm giữ có giới hạn: không xem nội dung riêng tư, không làm hỏng, và phải trả lại theo cách rõ ràng.
Bài này giải thích khung chung đó, những câu cha mẹ nên hỏi nhà trường đầu năm, quyền riêng tư của học sinh với chiếc điện thoại, và cách gia đình thoả thuận với con. Quy định về điện thoại trong trường học được bàn lại nhiều lần những năm gần đây, nên bạn đối chiếu thêm văn bản hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo và nội quy của chính trường con học.
Khung chung: điện thoại phục vụ học tập, khi giáo viên cho phép
Các văn bản về trường học phổ thông những năm gần đây đi theo một hướng: học sinh không được dùng điện thoại trong giờ học nếu không phục vụ việc học và không được giáo viên cho phép. Câu này có hai vế, và cả hai đều quan trọng. Vế thứ nhất thừa nhận điện thoại có thể là công cụ học — tra từ điển, xem mô phỏng, làm khảo sát nhóm. Vế thứ hai đặt quyền quyết định lúc nào được dùng vào tay giáo viên đứng lớp.
Ngoài giờ học — giờ ra chơi, giờ ăn bán trú, lúc chờ đón — thì tuỳ nội quy từng trường. Có trường cho học sinh dùng tự do, có trường yêu cầu cất trong cặp suốt buổi, có trường thu vào hộp đầu buổi và trả cuối buổi. Một số địa phương và trường đã thử hạn chế điện thoại chặt hơn ở cấp tiểu học và trung học cơ sở. Chính sách chung về việc này vẫn có thể thay đổi, nên đây là chỗ cha mẹ cần hỏi trường thay vì đoán.
Điều đáng nhớ là nội quy về điện thoại không làm mất các quyền khác của học sinh. Một học sinh dùng điện thoại sai lúc thì vi phạm nội quy và có thể bị nhắc nhở, tạm giữ máy, nhưng vẫn được tôn trọng danh dự, vẫn được giữ bí mật đời tư, vẫn được nghe giải thích. Những quyền này đến từ Luật Trẻ em 2016 và Luật Giáo dục 2019, đứng trên mọi bản nội quy.
Các cách trường hay làm và câu cha mẹ nên hỏi
Mỗi trường chọn một cách quản lý điện thoại. Bảng dưới gom những cách thường gặp và câu hỏi cha mẹ nên đặt ra tại buổi họp đầu năm để biết rõ con sẽ phải làm gì.
| Cách quản lý | Học sinh làm gì | Câu cha mẹ nên hỏi |
|---|---|---|
| Không cho mang đến trường | Để máy ở nhà | Khi cần liên lạc gấp với con hoặc con cần gọi về thì làm qua ai, số máy nào của trường |
| Gửi máy đầu buổi | Nộp vào hộp hoặc tủ, nhận lại cuối buổi | Ai giữ, giữ ở đâu, nếu mất hoặc hỏng thì xử lý thế nào |
| Mang nhưng tắt, để trong cặp | Chỉ lấy ra khi giáo viên cho phép | Giờ ra chơi có được dùng không, dùng ở khu nào |
| Dùng có hướng dẫn trong giờ học | Mở máy khi giáo viên giao nhiệm vụ cần dùng | Con chưa có máy thì làm nhiệm vụ đó thế nào, có bị thiệt không |
| Đồng hồ thông minh | Thường áp dụng như điện thoại, nhất là trong giờ kiểm tra | Đồng hồ có chức năng nghe gọi thì áp dụng quy định nào |
Câu hỏi cuối hàng thứ tư rất đáng hỏi. Nếu bài học giao nhiệm vụ dùng điện thoại, học sinh không có máy phải được bố trí cách làm khác — dùng chung với bạn, dùng máy của trường, làm bản giấy. Đó là quyền được đối xử công bằng, không phân biệt vì điều kiện gia đình.
Khi giáo viên tạm giữ điện thoại: được và không được
Được tạm giữ để chấm dứt vi phạm. Khi học sinh dùng máy sai lúc, giáo viên có thể yêu cầu cất máy hoặc tạm giữ tới cuối tiết, cuối buổi, hoặc giao lại cho cha mẹ theo nội quy trường. Đây là biện pháp nhắc nhở, không phải tịch thu vĩnh viễn.
Không tự ý xem nội dung trong máy. Tin nhắn, ảnh, nhật ký trò chuyện là bí mật đời tư của học sinh. Giáo viên không mở máy để đọc, không bắt học sinh mở khoá cho xem, trừ trường hợp có dấu hiệu nguy hiểm thật sự — và khi đó việc xử lý cần có gia đình cùng tham gia.
Không làm hỏng, không đập máy. Đập máy, ném máy, ngâm nước để "làm gương" là xâm phạm tài sản và đi ngược tinh thần giáo dục. Chiếc máy là tài sản của gia đình.
Không đem nội dung ra trước lớp. Đọc to tin nhắn, chiếu ảnh trong máy cho cả lớp xem là bêu riếu, gây tổn thương sâu cho học sinh và có thể ảnh hưởng tới cả những bạn khác có trong tin nhắn, trong ảnh.
Giữ an toàn máy trong thời gian tạm giữ. Máy được cất ở nơi an toàn, trả lại đúng như lúc nhận. Nếu mất hoặc hỏng trong lúc tạm giữ, nhà trường có trách nhiệm cùng gia đình giải quyết.
Trả lại theo cách rõ ràng. Nội quy nên ghi rõ máy được trả lúc nào, cho ai. Kéo dài nhiều tuần mà không rõ lý do khiến biện pháp mất ý nghĩa giáo dục.
Quyền riêng tư của học sinh với chiếc điện thoại
Luật Trẻ em 2016 ghi nhận quyền của trẻ được bảo vệ bí mật đời sống riêng tư, bí mật thư tín, điện thoại và các hình thức trao đổi thông tin khác. Tinh thần này áp dụng ở trường cũng như ở nhà. Chiếc điện thoại của một học sinh lớp 8 chứa những cuộc trò chuyện với bạn bè, những bức ảnh riêng, có khi cả những tâm sự em không nói với ai. Đối với em, bị người khác đọc trộm những thứ đó có khi còn đau hơn bị phạt.
Quyền riêng tư không có nghĩa là người lớn không bao giờ được biết gì. Khi có dấu hiệu học sinh đang gặp nguy hiểm — bị đe doạ, bị dụ dỗ, bị bắt nạt qua mạng — người lớn có trách nhiệm can thiệp. Nhưng cách can thiệp đúng là nói chuyện với em trước, mời gia đình cùng tham gia, và chỉ xem những nội dung thật sự cần thiết để bảo vệ em, với sự đồng ý của em khi có thể.
Với nhà trường, nguyên tắc an toàn nhất là: giáo viên không mở điện thoại của học sinh. Nếu nghi có nội dung liên quan tới an toàn của học sinh, giáo viên báo ban giám hiệu và gia đình, để người giám hộ của em cùng quyết định cách xử lý.
Với cha mẹ, dù có quyền giám sát con ở mức phù hợp lứa tuổi, việc tôn trọng riêng tư của con cũng quan trọng. Bàn bạc rõ với con rằng bố mẹ sẽ xem gì, khi nào, vì sao — thay vì kiểm tra lén — giúp con tin bố mẹ và chủ động kể khi gặp chuyện.
Khi nào con thật sự cần mang điện thoại
Không phải cứ mang điện thoại là con muốn chơi. Có những lý do chính đáng khiến gia đình cần con mang máy, và cha mẹ có thể trao đổi với nhà trường để có cách sắp xếp phù hợp:
- Con tự đi học trên quãng đường xa, đi xe buýt, cần báo cho gia đình khi đến nơi hoặc khi có sự cố.
- Lịch đón không cố định vì cha mẹ làm ca, cần liên lạc để hẹn giờ và chỗ đón.
- Con có vấn đề sức khoẻ cần liên lạc nhanh với gia đình, hoặc dùng ứng dụng theo dõi sức khoẻ theo chỉ định của bác sĩ.
- Con sống với ông bà, người giám hộ, và cha mẹ ở xa cần giữ liên lạc sau giờ học.
- Con tham gia hoạt động ngoài giờ ở nơi khác và cần liên lạc với người phụ trách.
Trong những trường hợp này, cha mẹ báo với giáo viên chủ nhiệm, đề nghị con được mang máy nhưng tắt hoặc gửi theo nội quy, chỉ dùng vào lúc cần. Phần lớn trường sẵn sàng sắp xếp khi được giải thích rõ. Trường hợp khẩn cấp trên đường, con cần thuộc số 113 cho công an, 115 cho cấp cứu và 111 là Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em; cả ba số đều gọi miễn phí.
Thoả thuận về điện thoại trong gia đình
Nội quy của trường chỉ phủ phần thời gian ở trường. Phần còn lại là thoả thuận giữa cha mẹ và con. Thoả thuận do cả hai bên cùng làm thì con giữ được lâu hơn lệnh do một bên đưa ra.
- Ngồi cùng con đọc phần nội quy trường về điện thoại, hỏi con thấy thế nào, chỗ nào con thấy khó.
- Cùng nhau trả lời ba câu: mang máy đến trường để làm gì, dùng lúc nào, không dùng lúc nào.
- Thống nhất cách xử lý nếu con bị giáo viên tạm giữ máy: con kể với bố mẹ ngay hôm đó, bố mẹ không mắng thêm mà cùng con xem lại vì sao.
- Thống nhất phạm vi bố mẹ được xem trong máy và lý do, để con không phải đoán.
- Ghi thoả thuận ra một tờ giấy ngắn, cả nhà cùng ký cho vui, dán ở chỗ dễ thấy.
- Hẹn xem lại thoả thuận sau mỗi học kỳ, vì con lớn lên thì quyền tự quyết cũng nên tăng dần.
Điểm mấu chốt là con hiểu lý do của từng điều. Khi hiểu, con tự giữ được cả lúc không có bố mẹ hay thầy cô bên cạnh.
Phần viết cho học sinh
Điện thoại của bạn là đồ của bạn và gia đình bạn. Ở trường, bạn dùng điện thoại khi thầy cô cho phép và theo nội quy của trường. Trong giờ học mà dùng sai lúc thì thầy cô có thể nhắc bạn cất máy hoặc giữ máy giúp một thời gian.
Nếu máy của bạn bị giữ, bạn cứ bình tĩnh đưa máy, không giành lại. Cuối giờ, bạn hỏi lễ phép khi nào được nhận lại. Về nhà, bạn kể với bố mẹ.
Những gì trong máy — tin nhắn, ảnh — là chuyện riêng của bạn. Nếu có ai bắt bạn mở máy cho xem trước mọi người, bạn được quyền nói rằng mình muốn bố mẹ có mặt. Nói nhẹ nhàng, không cãi.
Nếu trong máy có tin nhắn làm bạn sợ, có người lạ đòi ảnh hay doạ bạn, bạn đừng giữ một mình. Bạn kể với bố mẹ hoặc thầy cô bạn tin. Đó không phải lỗi của bạn, và người lớn sẽ giúp.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên có được giữ điện thoại của học sinh nhiều ngày không?
Tạm giữ là biện pháp nhắc nhở nên thời gian giữ cần hợp lý và được nội quy quy định rõ. Giữ kéo dài nhiều ngày mà không báo gia đình là chưa phù hợp; cha mẹ có thể đề nghị nhà trường trả máy và trao đổi về cách nhắc nhở khác.
Giáo viên có được bắt học sinh mở khoá điện thoại cho xem không?
Nội dung trong điện thoại là bí mật đời tư của học sinh, được Luật Trẻ em 2016 bảo vệ. Giáo viên không nên bắt học sinh mở máy cho xem; khi có dấu hiệu nguy hiểm, nhà trường mời gia đình cùng xử lý.
Con bị mất điện thoại khi gửi ở trường thì ai chịu trách nhiệm?
Nếu trường thu giữ máy theo nội quy thì trường có trách nhiệm bảo quản. Mất mát trong trường hợp này cần được nhà trường và gia đình cùng xác minh, giải quyết. Nếu con tự giữ máy trong cặp, trách nhiệm phụ thuộc hoàn cảnh cụ thể.
Trường cấm mang điện thoại hoàn toàn có đúng không?
Nhà trường được quyền quy định trong nội quy cách quản lý điện thoại phù hợp với lứa tuổi và điều kiện của trường. Gia đình có nhu cầu chính đáng cần con mang máy thì trao đổi với giáo viên chủ nhiệm để có cách sắp xếp riêng.
Có nên cho con học tiểu học mang điện thoại đến trường không?
Phần lớn trẻ tiểu học được đưa đón và không cần điện thoại ở trường. Nếu gia đình có lý do cần liên lạc, có thể cân nhắc thiết bị chỉ nghe gọi, và trao đổi trước với giáo viên để thống nhất cách giữ máy.
Con bị giáo viên đập điện thoại thì gia đình nên làm gì?
Giữ lại chiếc máy hỏng, nghe con kể lại sự việc, rồi xin gặp ban giám hiệu để trao đổi. Nếu không được giải quyết thoả đáng, gia đình có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết quyền đòi bồi thường tài sản của mình.