BonPhan.comBổn Phận
Quyền và nghĩa vụ của học sinh

Học thêm có bắt buộc không: quyền chọn của học sinh và gia đình khi được mời học thêm

Học thêm là việc tự nguyện: những điểm chính của quy định dạy thêm hiện nay, dấu hiệu bị ép học, quyền nghỉ ngơi của con và cách trao đổi khi thấy bất ổn.

Teenage girl in Bac Ninh cycling home along a quiet village road at dusk with a school bag on her back, seen from behind, rice fields on both sides, soft golden light

Học thêm không bắt buộc: đây là việc gia đình và học sinh tự nguyện lựa chọn, và quy định về dạy thêm, học thêm hiện nay siết theo hướng không để giáo viên dạy thêm có thu tiền cho chính học sinh lớp mình đang dạy chính khoá. Con không đi học thêm thì vẫn phải được dạy đủ, được kiểm tra công bằng, được đối xử như mọi bạn khác.

Bài này giải thích tinh thần chung của quy định, những dấu hiệu cho thấy việc học thêm đang bị biến thành bắt buộc, quyền nghỉ ngơi và vui chơi của trẻ, cách hỏi ý kiến con trước khi quyết định, và cách trao đổi với nhà trường khi thấy bất ổn. Bài không bàn chuyện nên hay không nên học thêm môn nào — đó là việc của từng gia đình. Các chi tiết của quy định hiện hành bạn tra văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Học thêm là việc tự nguyện

Chương trình chính khoá được thiết kế để học sinh học trên lớp là đủ đạt yêu cầu. Học thêm, về bản chất, là nhu cầu riêng: một em muốn bù phần hổng kiến thức, một em muốn học sâu hơn môn mình thích, một gia đình muốn con có người kèm vì bố mẹ không có thời gian. Những nhu cầu đó chính đáng, nhưng chúng là lựa chọn, không phải điều kiện để được học tử tế ở trường.

Tự nguyện có hai chiều. Chiều thứ nhất, không ai — nhà trường, giáo viên, ban đại diện cha mẹ học sinh — được ép học sinh đi học thêm. Chiều thứ hai, gia đình đã chọn cho con học thêm thì đó là thoả thuận dân sự giữa gia đình và người dạy, gia đình có quyền biết rõ học gì, bao lâu, thu bao nhiêu, và có quyền dừng.

Trong chữ "tự nguyện" còn có phần của chính học sinh. Luật Trẻ em 2016 ghi nhận quyền của trẻ được bày tỏ ý kiến về những việc liên quan tới mình. Học thêm chiếm nhiều giờ trong tuần của một đứa trẻ, nên ý kiến của con — muốn học gì, mệt tới đâu, cần nghỉ lúc nào — nên được hỏi và cân nhắc nghiêm túc, dù quyết định cuối cùng vẫn do cha mẹ đưa ra.

Những điểm chính của quy định dạy thêm, học thêm hiện nay

Dạy thêm trong nhà trường không thu tiền. Theo quy định áp dụng từ năm 2025, việc dạy thêm do nhà trường tổ chức đi theo hướng không thu tiền của học sinh và dành cho một số nhóm: học sinh cần củng cố kiến thức, học sinh được bồi dưỡng năng khiếu, học sinh cuối cấp ôn thi theo kế hoạch của trường.

Giáo viên không dạy thêm có thu tiền cho học sinh mình đang dạy chính khoá. Đây là điểm được nhắc tới nhiều nhất. Mục đích là tách hẳn quan hệ giữa việc đánh giá trên lớp với việc học thêm có trả tiền, để không học sinh nào phải học thêm vì sợ bị đối xử khác.

Học sinh tiểu học về cơ bản không học thêm văn hoá. Hướng chung là không tổ chức dạy thêm văn hoá cho học sinh tiểu học, trừ một số hoạt động như năng khiếu nghệ thuật, thể thao, kỹ năng sống. Chi tiết các trường hợp ngoại lệ bạn tra văn bản hiện hành.

Không cắt chương trình chính khoá để đưa vào học thêm. Giáo viên không được bớt nội dung trên lớp rồi dạy phần đó ở lớp học thêm. Kiến thức cần cho bài kiểm tra phải được dạy trong giờ chính khoá.

Dạy thêm ngoài nhà trường phải được tổ chức đúng quy định. Cơ sở dạy thêm có thu tiền ngoài trường phải đăng ký theo quy định và công khai các thông tin như môn học, thời gian, người dạy, mức thu. Cha mẹ có quyền hỏi những thông tin này trước khi cho con học.

Dấu hiệu việc học thêm đang bị biến thành bắt buộc

Không phải lúc nào việc ép học thêm cũng lộ rõ. Những dấu hiệu dưới đây đáng để cha mẹ chú ý và hỏi lại, dù từng dấu hiệu riêng lẻ chưa chắc đã có nghĩa là có sai phạm:

  • Con kể bài kiểm tra trên lớp có dạng bài chỉ được giảng ở lớp học thêm.
  • Giáo viên đứng lớp gợi ý hoặc nhắc đi nhắc lại việc "nên đi học thêm với cô" trước cả lớp.
  • Danh sách học thêm được lập ngay trong giờ chính khoá, học sinh không đăng ký bị hỏi lý do.
  • Con không học thêm bị gọi lên bảng nhiều hơn, bị nhận xét gay gắt hơn, bị đổi chỗ ngồi mà không rõ lý do.
  • Ban đại diện cha mẹ học sinh hay một nhóm phụ huynh vận động cả lớp học thêm cùng một nơi, kèm lời nhắc kiểu "cả lớp đi hết rồi".
  • Nội dung trên lớp bị dạy vội, học sinh được bảo "về lớp thêm cô giảng kỹ".
  • Mức thu không được báo trước, hoặc được thu qua học sinh.

Nếu thấy một trong các dấu hiệu, cha mẹ nên trao đổi với giáo viên chủ nhiệm hoặc ban giám hiệu, kể đúng những gì con thấy, không suy diễn thêm. Nhiều khi đó chỉ là hiểu lầm; khi không phải, việc phản ánh sớm giúp bảo vệ cả lớp.

Con không học thêm thì có bị đối xử khác không

Không được phép. Quyền được đối xử công bằng của học sinh không phụ thuộc vào việc gia đình có cho con học thêm hay không, học thêm với ai. Con vẫn được giảng bài đầy đủ, được trả lời câu hỏi, được kiểm tra bằng đề như các bạn, được nhận xét theo đúng năng lực.

Trên thực tế, nỗi lo "không đi học thêm thì bị trù" là một trong những lý do lớn khiến nhiều gia đình cho con đi học dù con không cần, và con thì mệt. Quy định mới tách việc dạy thêm có thu tiền khỏi giáo viên đứng lớp chính là để gỡ nỗi lo này. Cha mẹ nên biết rằng mình có quyền từ chối lời mời học thêm mà không phải áy náy.

Nếu con kể thấy mình bị đối xử khác sau khi không đăng ký học thêm, cha mẹ ghi lại cụ thể: việc gì, lúc nào, khác thế nào so với trước. Ghi cụ thể giúp cuộc trao đổi với nhà trường đi vào sự việc chứ không thành chuyện cảm giác. Hãy nhớ rằng con có thể nhạy cảm và hiểu nhầm, nên mở lời bằng câu hỏi, không bằng kết luận.

Ở chiều ngược lại, học sinh có đi học thêm cũng không được ưu ái. Một lớp học mà một nhóm bạn được cô "biết trước đề" thì những bạn còn lại thiệt, và chính các bạn học thêm cũng không học được sự công bằng.

Quyền nghỉ ngơi của con: mấy câu hỏi trước khi đăng ký

Trẻ em có quyền được nghỉ ngơi, vui chơi, giải trí — Luật Trẻ em 2016 và Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em đều ghi nhận. Học thêm chiếm vào chính quỹ thời gian đó. Trước khi đăng ký, cha mẹ có thể tự trả lời các câu dưới đây.

Câu hỏiVì sao nên hỏi
Con có còn ít nhất một buổi trong tuần không phải học gì?Trẻ cần thời gian trống để chơi, đọc, ngủ bù, ở bên gia đình
Con có ngủ đủ giấc theo lứa tuổi không?Thiếu ngủ kéo dài ảnh hưởng sức khoẻ và cả việc học trên lớp
Con có thời gian vận động, ra ngoài trời không?Ngồi học cả ngày lẫn tối khiến trẻ mệt mỏi, dễ cáu
Con học thêm vì cần hay vì "các bạn đều học"?Lý do thứ hai thường không bền và dễ khiến con quá tải
Con nói gì khi được hỏi?Ý kiến của con là thông tin quan trọng nhất, dù con còn nhỏ
Nếu con mệt, gia đình có sẵn sàng cho con dừng không?Học thêm phải dừng được, không phải cam kết không lối ra

Không có công thức chung về bao nhiêu buổi học thêm là vừa. Mỗi đứa trẻ có sức khác nhau. Điều quan trọng là cha mẹ nhìn vào chính con mình, không nhìn vào lịch học của con nhà người khác.

Khi thấy dấu hiệu ép buộc: trao đổi thế nào

Phản ánh chuyện ép học thêm cần khéo, vì con vẫn đang học với giáo viên đó mỗi ngày. Các bước dưới đây giúp cha mẹ vừa bảo vệ được quyền của con, vừa không đẩy con vào thế khó.

  1. Hỏi con kỹ về những gì con thấy, ghi lại cụ thể. Hỏi thêm vài phụ huynh khác trong lớp xem con họ có thấy giống vậy không, nhưng tránh lan truyền thành chuyện bàn tán.
  2. Trao đổi riêng với giáo viên chủ nhiệm, nói đúng sự việc. Ví dụ: "Cháu kể bài kiểm tra hôm thứ Năm có dạng bài cháu chưa được học trên lớp, nhà em muốn hỏi cô để hiểu."
  3. Nếu sự việc liên quan chính giáo viên chủ nhiệm, hoặc trao đổi không có kết quả, xin gặp ban giám hiệu.
  4. Có thể đề nghị ban đại diện cha mẹ học sinh tổng hợp ý kiến chung để phản ánh, tránh để một gia đình đứng riêng.
  5. Nếu nhà trường không giải quyết, gửi phản ánh bằng văn bản tới cơ quan quản lý trực tiếp của trường — tuỳ cấp học là UBND xã, phường hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo.
  6. Trong suốt quá trình, nói với con rằng con không làm gì sai, bố mẹ đang lo chuyện này, con cứ học bình thường.

Phần viết cho học sinh: mình được nói là mình mệt

Đoạn này viết cho các bạn đang đi học thêm, hoặc đang được bố mẹ hỏi có muốn đi học thêm không.

  • Đi học thêm hay không là việc bố mẹ và bạn cùng bàn. Bạn được nói mình muốn gì, không muốn gì.
  • Nếu bạn thấy mình mệt, buồn ngủ trong lớp, không còn thời gian chơi, bạn nói với bố mẹ. Nói thật là mình mệt không phải là lười.
  • Nếu bạn thấy môn nào khó và muốn có người giảng thêm, bạn cũng nói với bố mẹ. Muốn học thêm cũng là một ý kiến đáng nghe.
  • Bạn không đi học thêm thì vẫn được cô dạy như mọi bạn. Nếu bạn thấy mình bị đối xử khác, bạn kể với bố mẹ, đừng giữ trong lòng.
  • Bạn đi học thêm thì cũng không hơn các bạn khác. Đừng khoe với bạn rằng mình biết trước bài kiểm tra; như thế là không công bằng với bạn.
  • Mỗi tuần bạn cần có lúc được nghỉ, được chơi, được ngủ đủ. Đó là quyền của bạn, giống như quyền được đi học.

Nếu bạn ngại nói với bố mẹ, bạn có thể viết ra giấy rồi đưa bố mẹ đọc. Bố mẹ sẽ hiểu bạn hơn khi biết bạn nghĩ gì.

Câu hỏi thường gặp

Giáo viên chủ nhiệm có được dạy thêm cho học sinh lớp mình không?

Theo hướng của quy định áp dụng từ năm 2025, giáo viên đang dạy chính khoá một lớp không được dạy thêm có thu tiền cho học sinh lớp đó. Các trường hợp cụ thể và ngoại lệ nếu có, bạn tra văn bản hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Học sinh tiểu học có được đi học thêm không?

Hướng chung là không dạy thêm văn hoá cho học sinh tiểu học, trừ một số hoạt động năng khiếu, thể thao, kỹ năng sống. Gia đình tự thuê người kèm con ở nhà là thoả thuận riêng, nhưng vẫn nên cân nhắc quyền nghỉ ngơi và vui chơi của con.

Con muốn bỏ học thêm giữa chừng thì gia đình có quyền dừng không?

Học thêm là thoả thuận tự nguyện nên gia đình có quyền dừng. Nếu đã đóng tiền trước, việc hoàn tiền phụ thuộc thoả thuận ban đầu với nơi dạy. Nên báo trước và nói rõ lý do một cách lịch sự.

Ban đại diện cha mẹ học sinh có được tổ chức học thêm cho cả lớp không?

Ban đại diện không có chức năng tổ chức dạy thêm, và không được vận động theo cách khiến gia đình không tham gia cảm thấy bị ép. Gia đình nào muốn cho con học thêm thì tự chọn nơi phù hợp.

Làm sao biết con có cần học thêm không?

Hỏi con thấy môn nào khó, xem nhận xét của giáo viên, và trao đổi với giáo viên bộ môn. Nhiều khi con chỉ cần thêm thời gian tự học có hướng dẫn, chứ không cần thêm một lớp học nữa trong tuần.

Học thêm nhiều có ảnh hưởng tới quyền của trẻ không?

Lịch học kín cả tuần có thể lấn vào quyền được nghỉ ngơi, vui chơi của trẻ. Cha mẹ nên giữ cho con thời gian trống, thời gian vận động và ngủ đủ, và lắng nghe khi con nói mình mệt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138