BonPhan.comBổn Phận
Trẻ em trên mạng

Hỏi ý kiến con trước khi đăng ảnh: quy tắc chia sẻ hình ảnh trẻ em cho cả nhà

Vì sao nên hỏi ý kiến con trước khi đăng ảnh, hỏi từ mấy tuổi, hỏi thế nào để con thật sự được chọn, và bộ quy tắc chia sẻ hình ảnh để cả nhà cùng giữ.

Vietnamese mother and son about eight sitting side by side on a sofa in Da Nang, both looking at a phone with a blank screen, shot from behind, afternoon window light

Nên hỏi ý kiến con trước khi đăng ảnh của con ngay khi con đủ lớn để hiểu câu hỏi, thường là từ tuổi mẫu giáo lớn. Lý do không chỉ nằm ở luật mà ở chỗ hình ảnh là một phần của con: con có quyền được lắng nghe về những việc ảnh hưởng tới mình, theo tinh thần Luật Trẻ em 2016 và Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em. Với trẻ đã lớn, luật còn yêu cầu sự đồng ý của chính trẻ khi công khai thông tin đời tư.

Hỏi ý kiến không có nghĩa là đứa trẻ năm tuổi quyết định mọi thứ. Cha mẹ vẫn giữ quyền chọn những gì tuyệt đối không đăng. Nhưng trong phạm vi còn lại, để con được nói "có" hoặc "không" là một bài học về quyền và về sự tôn trọng mà con mang theo suốt đời. Bài này đưa ra cách hỏi theo tuổi, những loại ảnh không đăng dù con đồng ý, và cách đặt quy tắc chung với ông bà, họ hàng.

Vì sao hỏi ý con là chuyện quyền, không chỉ chuyện lịch sự

Trong nhóm quyền được tham gia, trẻ em có quyền bày tỏ ý kiến về các vấn đề liên quan đến mình và được người lớn lắng nghe, xem xét ý kiến đó phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành. Một tấm ảnh đăng lên mạng là việc liên quan trực tiếp tới con: nó cho người khác biết con trông thế nào, đang làm gì, ở đâu. Hỏi con là thực hành đúng quyền ấy trong đời sống hằng ngày.

Ở góc pháp lý, Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận quyền của mỗi người đối với hình ảnh của mình, và với trẻ dưới một độ tuổi luật định thì việc dùng hình ảnh cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người đại diện. Luật Trẻ em 2016 thêm yêu cầu: khi trẻ đã lớn tới một độ tuổi nhất định, việc công khai thông tin đời tư cần cả sự đồng ý của chính trẻ. Mốc tuổi và cách hiểu "thông tin đời tư" bạn nên tra trong văn bản hiện hành thay vì đoán.

Còn một lý do thực tế. Trẻ lớn lên trong môi trường mạng sẽ phải tự quyết định chuyện chia sẻ của mình rất sớm. Đứa trẻ quen được hỏi "con có muốn đăng không" sẽ biết hỏi lại bạn bè câu đó, và biết từ chối khi có người muốn chụp, quay mình. Ngược lại, trẻ quen bị đăng mọi thứ dễ nghĩ rằng hình ảnh của mình là thứ người khác được tự do dùng.

Cũng nên nhìn thẳng vào động cơ của chính người lớn. Phần lớn ảnh con được đăng để chia vui với người thân, điều đó rất tự nhiên. Nhưng có lúc ảnh được đăng vì cha mẹ muốn khoe thành tích, muốn được khen, hay muốn kể chuyện con để giải toả mệt mỏi. Khi tự hỏi "tấm này đăng vì con hay vì mình", nhiều phụ huynh nhận ra có những bài mình không cần đăng nữa, và việc hỏi ý con trở nên nhẹ nhàng hơn vì không còn phải thuyết phục con cho bằng được.

Hỏi thế nào theo từng độ tuổi

Cách hỏi phải vừa với khả năng hiểu của con. Câu hỏi càng cụ thể, con càng trả lời thật. Bảng dưới gợi ý câu hỏi và mức quyết định phù hợp cho từng nhóm tuổi.

Độ tuổiCách hỏi gợi ýMức quyết định của con
3–5 tuổi"Mẹ gửi tấm này cho bà xem nhé, con đồng ý không?"Con nói không thì không gửi; cha mẹ tự loại các ảnh nhạy cảm
6–9 tuổi"Tấm này nhiều người lạ sẽ thấy, con có muốn không, hay chỉ gửi cho nhà mình?"Con chọn ảnh nào và chọn người xem trong các lựa chọn cha mẹ đưa ra
10–13 tuổi"Bố định đăng ảnh buổi biểu diễn, con muốn tấm nào và có muốn ghi tên con không?"Con có quyền phủ quyết; cha mẹ giải thích khi muốn giữ một tấm cho riêng gia đình
14 tuổi trở lên"Con có muốn bố mẹ gắn tên tài khoản của con không, hay không đăng?"Gần như con quyết; cha mẹ chỉ giữ quyền nói không với ảnh có rủi ro an toàn

Một mẹo nhỏ: hỏi trước khi đăng chứ không hỏi sau khi đã đăng rồi chờ con phản đối. Câu "con thấy ổn chứ" sau khi mọi người đã thả cảm xúc khiến con khó nói không, vì con sợ làm bố mẹ mất vui.

Những ảnh không đăng dù con có đồng ý

Trẻ nhỏ chưa lường được hậu quả, nên có một danh sách cha mẹ tự giữ, không cần đem ra hỏi. Đây là phần trách nhiệm bảo vệ của người lớn, không phải lấy đi quyền của con.

  • Ảnh con không mặc quần áo hoặc mặc ít, kể cả lúc tắm, lúc bơi, lúc còn sơ sinh.
  • Ảnh con đang khóc, đang bị phạt, đang ốm, đang ngồi bô hay những lúc con dễ bị trêu sau này.
  • Ảnh lộ đồng phục có tên trường, cổng trường, biển số nhà, biển số xe, hoặc gắn vị trí theo thời gian thực.
  • Ảnh kèm thông tin sức khoẻ, bảng điểm, nhận xét học tập, chuyện con bị kỷ luật.
  • Ảnh có trẻ khác mà cha mẹ của bé đó chưa đồng ý.
  • Video con bị trêu cho khóc, bị doạ, bị "thử phản ứng" để câu lượt xem.

Nếu một tấm ảnh đáng nhớ nhưng thuộc danh sách trên, giữ nó trong album gia đình hoặc gửi riêng cho người thân tin cậy. Kỷ niệm vẫn còn nguyên mà con không phải mang nó theo trên mạng.

Với những tấm nằm ở vùng xám, chẳng hạn ảnh con mặc đồ bơi trong chuyến đi biển cả nhà, một phép thử hữu ích là tưởng tượng tấm ảnh bị một người hoàn toàn xa lạ tải về. Nếu ý nghĩ đó làm bạn khó chịu, đừng đăng công khai. Ảnh đã lên mạng có thể bị sao chép sang những nơi bạn không kiểm soát được, và việc gỡ sau đó tốn nhiều công sức hơn rất nhiều so với việc không đăng ngay từ đầu.

Lập quy tắc chia sẻ hình ảnh cho cả nhà

Hỏi ý con chỉ có tác dụng khi cả nhà cùng giữ một quy tắc. Ông bà, cô chú, anh chị họ thường đăng ảnh vì thương, nên cách tốt là thống nhất trước bằng một buổi nói chuyện ngắn.

  1. Cha mẹ thống nhất với nhau trước: những loại ảnh nào tuyệt đối không đăng, chế độ người xem mặc định là gì, có ghi tên con không.
  2. Hỏi con lớn tham gia: con muốn người thân đăng ảnh mình ở mức nào. Ghi lại vài ý của con để khi nói với ông bà, bạn nói "đây là mong muốn của cháu".
  3. Nói với ông bà, họ hàng bằng lời nhờ cụ thể: "Ảnh cháu thì nhà con gửi riêng cho bà trong nhóm gia đình, bà đừng đăng lên trang của bà nhé."
  4. Lập một nhóm gia đình kín để chia sẻ ảnh, giúp người thân vẫn được xem mà không cần đăng công khai.
  5. Với ảnh sự kiện ở trường, sinh nhật, đám cưới có nhiều trẻ, nhờ người chụp hoặc người tổ chức không đăng ảnh rõ mặt con bạn.
  6. Định kỳ xem lại các ảnh cũ đã đăng; xoá hoặc chuyển chế độ những tấm con không còn muốn, nhất là khi con bước vào tuổi dậy thì.

Đừng mong mọi người nhớ ngay lần đầu. Khi ông bà lỡ đăng, nhắn riêng nhẹ nhàng, nhắc lại lý do vì cháu, và cảm ơn khi bà gỡ. Quy tắc gia đình được giữ nhờ lặp lại kiên nhẫn chứ không nhờ một lần to tiếng.

Khi con nói không, hoặc khi con muốn đăng mà cha mẹ thấy chưa ổn

Con nói không thì tôn trọng ngay. Đừng thương lượng kiểu "tấm này đẹp mà, cho mẹ đăng đi". Nếu lời từ chối của con chỉ được nghe khi người lớn thấy thuận tiện, con sẽ học rằng chữ "không" của mình không có giá trị, và đó là bài học nguy hiểm khi con gặp người xấu.

Hỏi lý do nhưng không bắt con giải thích. Một câu "con không thích tấm này vì sao vậy" giúp bạn hiểu con, chẳng hạn con ngại mặc đồ đó hay sợ bạn trêu. Nhưng nếu con chỉ nói "con không thích", vậy là đủ.

Con muốn đăng mà ảnh có rủi ro. Giải thích bằng tình huống cụ thể thay vì cấm chung: tấm này lộ cổng trường và giờ con tan học, người lạ có thể biết con ở đâu. Rồi cùng con chọn tấm khác hoặc cắt bớt phần lộ thông tin.

Cha mẹ lỡ đăng ảnh con không thích. Gỡ ngay và nói xin lỗi con. Một lời xin lỗi của người lớn cho con thấy quyền của con là thật, và con sẽ dám nói ra lần sau.

Con muốn bố mẹ xoá ảnh cũ. Ảnh con lúc nhỏ có thể làm con ngại khi lớn. Ngồi cùng con lướt lại các bài cũ, xoá hoặc ẩn những tấm con chọn. Đây là cách trao dần quyền kiểm soát hình ảnh cho chính con.

Dành cho con đọc: em có quyền nói có hoặc không

Ảnh của em là một phần của em. Khi bố mẹ, ông bà hay bạn bè muốn đăng ảnh em lên mạng, họ nên hỏi em trước. Em được quyền trả lời "có", trả lời "không", hoặc nói "chỉ gửi cho nhà mình thôi". Em không cần lý do thật hay hay thật dài, chỉ cần nói rõ điều em muốn.

Nếu em nói không, em không phải là đứa trẻ khó tính. Em chỉ đang dùng quyền của mình. Em cũng có thể đổi ý: hôm qua em đồng ý, hôm nay em không muốn nữa, em nhờ bố mẹ gỡ xuống.

Em cũng nhớ hỏi bạn trước khi đăng ảnh có bạn trong đó. Bạn nói không thì em không đăng, giống như em muốn người khác tôn trọng em.

Có khi người lớn quên hỏi. Lúc đó em nói nhẹ nhàng: "Bố ơi, tấm đó con không thích, bố gỡ giúp con được không?" Nếu một người lạ, hay một người quen mà em thấy không thoải mái, cứ đòi chụp ảnh em, quay video em, nhất là khi em đang thay đồ hay đang ở một mình, em được phép từ chối và đi tìm bố mẹ, thầy cô ngay. Em không làm gì sai cả khi kể lại chuyện đó.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ sơ sinh chưa biết nói thì cha mẹ hỏi ý ai?

Khi con chưa thể trả lời, cha mẹ quyết định thay nhưng nên tự hỏi một câu: mười lăm năm nữa con có vui khi thấy tấm ảnh này không. Ảnh sơ sinh không mặc quần áo, ảnh lúc ốm, lúc khóc nên giữ trong album gia đình thay vì đăng công khai.

Con đồng ý rồi thì cha mẹ có được đăng chế độ công khai không?

Con đồng ý là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ. Cha mẹ vẫn kiểm tra ảnh có lộ trường, nơi ở, vị trí không, và chọn chế độ người xem phù hợp. Với trẻ nhỏ, chế độ bạn bè hoặc nhóm gia đình thường an toàn hơn công khai.

Ông bà đăng ảnh cháu khắp nơi, nói mãi không nghe thì làm sao?

Thử đổi cách: thay vì cấm, tạo một nhóm gia đình kín và gửi ảnh đẹp vào đó thường xuyên để ông bà có chỗ khoe. Nhắc lại lý do vì an toàn của cháu, và nhờ người trong nhà mà ông bà nghe lời nhất nói giúp.

Con muốn làm nội dung trên mạng có lộ mặt thì cha mẹ có được cho phép?

Đó là quyết định lớn hơn một tấm ảnh, liên quan đến an toàn, học tập và có khi cả thu nhập. Cha mẹ nên cùng con đặt giới hạn rõ về thông tin không bao giờ lộ, thời gian làm và cách xử lý bình luận xấu. Quy định về tài khoản của người dưới 16 tuổi cần tra văn bản hiện hành.

Trường lớp xin phép dùng ảnh học sinh, cha mẹ có nên hỏi con không?

Nên, nhất là với trẻ từ tiểu học trở lên. Con có thể thoải mái với ảnh tập thể nhưng không thích ảnh cận mặt. Ý kiến của con giúp cha mẹ trả lời nhà trường chính xác hơn, và con thấy mình được tôn trọng.

Hỏi ý con mãi có làm con trở nên khó bảo không?

Không. Hỏi ý về hình ảnh là dạy con rằng cơ thể và hình ảnh của mình thuộc về mình, khác với việc bỏ qua các quy tắc chung của gia đình. Con được tôn trọng ở chỗ đáng được tôn trọng thường dễ hợp tác hơn ở những chỗ khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138