BonPhan.comBổn Phận
Trẻ em trên mạng

Mấy tuổi được dùng mạng xã hội: tuổi tạo tài khoản và cách chuẩn bị cho con

Tuổi tối thiểu tạo tài khoản mạng xã hội đến từ đâu, cha mẹ có vai trò gì với tài khoản của con dưới 16 tuổi, và năm bước chuẩn bị trước khi con có tài khoản đầu tiên.

Vietnamese father and twelve year old daughter at a wooden kitchen table in Can Tho, a new phone lying between them with a blank screen, side view, faces turned away

Không có một con số duy nhất cho câu hỏi mấy tuổi được dùng mạng xã hội. Có ba lớp cần nhìn cùng lúc: điều khoản của chính nền tảng (nhiều nền tảng lớn đặt tuổi tối thiểu quanh mức 13 tuổi, một số dịch vụ cao hơn), quy định của Việt Nam về tài khoản và thông tin của trẻ em, và mức sẵn sàng thật của từng đứa trẻ. Đủ tuổi theo điều khoản chưa có nghĩa là con đã sẵn sàng.

Luật Trẻ em 2016 xác định trẻ em là người dưới 16 tuổi và đặt trách nhiệm bảo vệ trẻ trên môi trường mạng cho cả cha mẹ lẫn nhà cung cấp dịch vụ. Các quy định hiện hành về quản lý dịch vụ mạng có những yêu cầu riêng với tài khoản của người dưới 16 tuổi, trong đó cha mẹ hoặc người giám hộ có vai trò khi đăng ký và quản lý. Vì quy định này được sửa đổi, bổ sung theo thời gian, bạn nên tra văn bản hiện hành trước khi lập tài khoản cho con. Phần còn lại của bài tập trung vào việc chuẩn bị, vì đó là phần quyết định con dùng mạng an toàn hay không.

Ba lớp quyết định chuyện tuổi

Khi con xin lập tài khoản, nhiều gia đình chỉ nhìn một lớp, thường là "bạn cùng lớp đều có rồi". Bảng dưới tách ba lớp để bạn nhìn đủ trước khi trả lời con.

LớpNội dungCách kiểm
Điều khoản nền tảngTuổi tối thiểu do chính dịch vụ đặt ra, thường kèm yêu cầu riêng cho người chưa thành niênĐọc mục điều khoản sử dụng hoặc trung tâm trợ giúp của dịch vụ, vì mốc này có thể thay đổi
Quy định Việt NamTrẻ em là người dưới 16 tuổi; có yêu cầu riêng về tài khoản và thông tin của trẻ, vai trò của cha mẹ, người giám hộTra cổng văn bản pháp luật chính thức, không dựa vào bài chia sẻ trên mạng
Mức sẵn sàng của conCon có biết từ chối, biết kể lại, biết giữ thông tin riêng và tự dừng khi đến giờ khôngQuan sát cách con dùng các ứng dụng nhắn tin trong gia đình trước

Nếu con chưa đủ tuổi theo điều khoản, khai sai năm sinh để lập tài khoản là cách làm nhiều nhà chọn cho nhanh, nhưng nó có cái giá: con được nền tảng đối xử như người lớn, nhận nội dung và lời mời kết bạn không dành cho trẻ, và các lớp bảo vệ dành riêng cho người chưa thành niên bị tắt. Con cũng học được rằng nói dối về tuổi là chuyện bình thường.

Dấu hiệu con đã sẵn sàng hơn là con đủ tuổi

Con biết kể lại chuyện không vui. Khi bị bạn trêu trong nhóm nhắn tin của lớp hay gặp nội dung làm con sợ, con có tìm tới bố mẹ không. Đây là dấu hiệu quan trọng nhất, vì không quy tắc nào bao hết được mọi tình huống trên mạng.

Con giữ được thông tin riêng. Con hiểu vì sao không đưa tên trường, địa chỉ, ảnh mặc đồng phục lên mạng và làm được điều đó khi không có người lớn nhìn.

Con tự dừng được. Con tắt máy đúng giờ đã hẹn mà không cần giằng co nhiều lần. Mạng xã hội được thiết kế để giữ người dùng ở lại lâu, trẻ chưa tự dừng được với trò chơi thì càng khó dừng với dòng tin vô tận.

Con biết nói không. Với lời mời kết bạn của người lạ, với yêu cầu gửi ảnh, với nhóm bạn rủ làm điều con thấy không ổn, con có dám từ chối không.

Con hiểu ảnh đã gửi thì không lấy lại được. Con biết rằng tin nhắn, ảnh, video có thể bị chụp lại và lan đi, kể cả trong ứng dụng hứa tự xoá.

Gia đình có thời gian đồng hành. Tháng đầu tiên con dùng tài khoản là lúc cần người lớn ngồi cùng nhiều nhất. Nếu bố mẹ đang quá bận, lùi lại một thời gian không phải là thiệt thòi cho con.

Năm bước chuẩn bị trước tài khoản đầu tiên

Khi gia đình đã quyết định cho con dùng mạng xã hội, chuẩn bị theo thứ tự dưới đây. Mỗi bước nên làm cùng con chứ không làm hộ, để con hiểu vì sao có từng cài đặt.

  1. Cùng con đọc phần điều khoản và hướng dẫn an toàn của nền tảng, đặc biệt mục dành cho người chưa thành niên. Nếu quy định hiện hành yêu cầu cha mẹ đăng ký hoặc xác nhận cho tài khoản của trẻ dưới 16 tuổi, làm đúng thủ tục đó, không khai sai tuổi.
  2. Chọn tên hiển thị và ảnh đại diện không lộ họ tên đầy đủ, khuôn mặt rõ hay tên trường. Đặt tài khoản ở chế độ riêng tư, chỉ người được chấp nhận mới xem được.
  3. Tắt chia sẻ vị trí, tắt cho phép người lạ nhắn tin hay tìm thấy con qua số điện thoại nếu nền tảng có tuỳ chọn đó. Bật các công cụ dành cho gia đình mà nền tảng cung cấp, và nói rõ với con những gì bố mẹ thấy được.
  4. Viết một thoả thuận gia đình ngắn: dùng lúc nào, ở đâu trong nhà, kết bạn với ai, gặp chuyện thì báo ai, khi nào bố mẹ được xem cùng. Cả nhà cùng ký hoặc cùng dán lên chỗ dễ thấy.
  5. Hẹn một buổi xem lại sau hai tuần và sau một tháng. Hỏi con thấy gì vui, gì khó chịu, có ai làm con ngại không, rồi chỉnh thoả thuận theo thực tế.

Ghi chú về công cụ dành cho gia đình: dùng công khai, có con biết, là cách đồng hành. Cài phần mềm theo dõi lén tin nhắn của con là chuyện khác, vừa đụng tới quyền riêng tư của con vừa làm mất lòng tin, nên bài này không hướng dẫn cách làm đó.

Khi con nói "bạn nào cũng có rồi"

Đây là câu cha mẹ nghe nhiều nhất và cũng là câu khó trả lời nhất, vì nỗi sợ bị bỏ ra ngoài của con là thật. Ở tuổi tiểu học lớn và trung học cơ sở, nhiều kế hoạch chơi, bài tập nhóm, chuyện vui trong lớp diễn ra qua nhóm nhắn tin. Đứa trẻ không có mặt ở đó có thể thấy mình lạc lõng.

Cách trả lời tốt là tách nhu cầu thật của con ra khỏi nền tảng cụ thể. Nếu con cần liên lạc với bạn để làm bài nhóm, một ứng dụng nhắn tin dùng trong nhóm nhỏ, có bố mẹ biết, có thể đáp ứng trước khi con có tài khoản mạng xã hội công khai. Nếu con cần được tham gia chuyện vui của lớp, bố mẹ trao đổi với giáo viên chủ nhiệm hay phụ huynh khác để các hoạt động chính không chỉ diễn ra trên mạng.

Cũng nên nói thật với con lý do của mình, bằng lời con hiểu: "Bố mẹ không lo con làm sai, bố mẹ lo trên đó có người lớn không tốt và có những thứ được làm ra để con không dứt ra được. Mình chuẩn bị thêm một thời gian, rồi bố mẹ cùng con lập tài khoản." Một lời hẹn có mốc rõ ràng dễ chấp nhận hơn một câu "không" không thời hạn.

Nhiều gia đình thấy dễ hơn khi thống nhất với vài phụ huynh cùng lớp về một mốc chung. Khi không chỉ một đứa trẻ phải chờ, áp lực "bạn nào cũng có" giảm đi rõ rệt.

Những bước đệm trước khi có tài khoản mạng xã hội

Từ "chưa có gì" tới "có tài khoản mạng xã hội riêng" là một quãng dài, và không nhất thiết phải nhảy một bước. Nhiều gia đình đi qua vài bậc trung gian để con tập dần những kỹ năng cần thiết trong môi trường còn được che chắn.

  • Nhắn tin trong nhóm gia đình: con tập viết tin nhắn lịch sự, tập chờ trả lời, tập không gửi ảnh khi chưa hỏi, với người nhà là người đọc.
  • Nhóm bạn nhỏ có phụ huynh biết: ba bốn bạn thân cùng lớp, các phụ huynh đều biết nhóm tồn tại. Con tập ứng xử với bạn bè trên mạng, tập xử lý khi có bạn nói lời khó nghe.
  • Dùng chung tài khoản của bố mẹ: con xem nội dung về sở thích của mình qua tài khoản của bố mẹ, ngồi ở phòng chung, có người lớn bên cạnh để hỏi khi gặp thứ lạ.
  • Tài khoản riêng ở chế độ riêng tư, danh sách bạn nhỏ: chỉ người quen ngoài đời, bố mẹ cùng xem danh sách bạn bè mỗi tháng một lần.
  • Nới dần theo thoả thuận: khi con giữ tốt các quy tắc một thời gian, cùng con bàn việc mở thêm tính năng, thêm thời gian, thêm quyền tự quyết.

Mỗi bậc là một dịp để quan sát xem con đã sẵn sàng ở những điểm nêu phía trên chưa. Con đi nhanh hay chậm qua các bậc tuỳ từng đứa trẻ; điều cần tránh là bỏ qua hết rồi trao ngay cho con một tài khoản công khai không có lớp bảo vệ nào. Khi mỗi bước tiến lên gắn với một kỹ năng con đã thể hiện được, con cũng hiểu rằng quyền tự do trên mạng đi cùng với trách nhiệm, đúng tinh thần quyền đi cùng bổn phận.

Dành cho con đọc: trước khi em có tài khoản đầu tiên

Mạng xã hội có nhiều thứ vui: xem bạn làm gì, chia sẻ tranh em vẽ, học được điều mới. Nhưng ở đó cũng có người lạ giả làm bạn, có tin giả, có những lời nói làm người khác buồn. Vì vậy trước khi em có tài khoản, bố mẹ muốn chắc em biết cách giữ an toàn.

Em nhớ ba điều. Một là không đưa tên thật đầy đủ, trường, địa chỉ, số điện thoại lên mạng. Hai là không kết bạn và không nói chuyện riêng với người em chưa từng gặp ngoài đời. Ba là gặp chuyện gì làm em sợ, ngại hay khó hiểu thì kể với bố mẹ hoặc thầy cô, dù em nghĩ mình có lỗi. Kể ra không làm em bị mất tài khoản; giấu đi mới làm chuyện nhỏ thành chuyện lớn.

Nếu không kể được với ai trong nhà, em gọi số 111. Đó là tổng đài miễn phí dành cho trẻ em, các cô chú sẽ lắng nghe em.

Bố mẹ chưa cho em lập tài khoản không có nghĩa là bố mẹ không tin em. Bố mẹ chỉ muốn em có đủ "áo giáp" trước khi bước vào một nơi đông người lạ. Em có thể hỏi bố mẹ: con cần làm được những gì để có tài khoản? Rồi cùng nhau tập từng việc một.

Câu hỏi thường gặp

Con chưa đủ tuổi theo điều khoản nhưng cha mẹ đồng ý thì có được không?

Điều khoản của nền tảng là hợp đồng giữa người dùng và dịch vụ; khai sai tuổi là vi phạm điều khoản đó và làm con mất các lớp bảo vệ dành cho trẻ. Ngoài ra còn quy định của Việt Nam về tài khoản của trẻ dưới 16 tuổi, bạn nên tra văn bản hiện hành. Cách an toàn hơn là cho con dùng ứng dụng nhắn tin trong nhóm nhỏ có bố mẹ biết.

Nhà trường yêu cầu học sinh vào nhóm lớp trên mạng xã hội thì sao?

Nhiều lớp dùng nhóm nhắn tin để thông báo. Nếu con chưa có tài khoản, bạn có thể đề nghị giáo viên gửi thông báo qua nhóm phụ huynh hoặc để con tham gia bằng tài khoản do cha mẹ quản lý. Đây là trao đổi bình thường với nhà trường, không phải xin đặc ân.

Cha mẹ có nên biết mật khẩu tài khoản của con không?

Với trẻ nhỏ mới bắt đầu, nhiều gia đình thoả thuận cha mẹ giữ mật khẩu và chỉ dùng khi có lý do an toàn. Khi con lớn dần, nên trao lại quyền đó theo từng bước. Quan trọng là thoả thuận rõ từ đầu, không dùng mật khẩu để đọc lén tin nhắn của con.

Con đã lập tài khoản lén thì cha mẹ nên xử lý thế nào?

Bình tĩnh hỏi con vì sao, con đã dùng thế nào, có gặp chuyện gì không. Sau đó cùng con kiểm tra cài đặt riêng tư, danh sách bạn bè và quyết định giữ hay tạm dừng. Phản ứng quá mạnh dễ khiến lần sau con giấu kỹ hơn.

Mạng xã hội có phải là nguyên nhân khiến trẻ lo âu không?

Mối liên hệ giữa mạng xã hội và sức khoẻ tinh thần của trẻ vẫn đang được nghiên cứu, và tác động khác nhau tuỳ từng trẻ và cách dùng. Nếu con có thay đổi kéo dài về giấc ngủ, ăn uống, tâm trạng, bạn nên đưa con gặp nhân viên y tế hoặc chuyên gia tâm lý học đường thay vì tự kết luận.

Trẻ dưới 16 tuổi bị người khác lập tài khoản giả mạo thì làm gì?

Báo cáo tài khoản giả mạo với nền tảng, lưu đường dẫn và thời điểm, nhờ bạn bè cùng báo cáo. Nếu tài khoản dùng để bôi nhọ, đe doạ hay lừa đảo người khác bằng danh nghĩa của con, gọi 111 để được hướng dẫn và báo công an xã, phường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138