BonPhan.comBổn Phận
Bảo vệ trẻ khỏi xâm hại

Người lớn tin cậy của con: cùng trẻ lập "bàn tay năm người" để biết tìm ai

Hoạt động "bàn tay năm người" giúp trẻ chọn người lớn tin cậy để kể khi gặp chuyện: tiêu chí chọn, cách làm ở nhà và ở lớp, cập nhật theo tuổi, người dự phòng.

Primary school art corner in Nghe An, a boy tracing the outline of his own hand on blank paper with a crayon, close overhead view of small hands and wooden desk

"Bàn tay năm người" là một hoạt động đơn giản: trẻ vẽ bàn tay mình, mỗi ngón ghi tên hoặc vẽ hình một người lớn con tin tưởng, để khi có chuyện làm con lo, sợ hay bị làm hại, con biết ngay mình có thể tìm đến ai. Năm ngón tay nhắc trẻ rằng con không chỉ có một chỗ dựa; nếu người thứ nhất không nghe, con kể với người thứ hai, thứ ba, cho đến khi có người giúp.

Bài này hướng dẫn cha mẹ và giáo viên làm hoạt động đó đúng cách: chọn người theo tiêu chí nào, cần có người ngoài gia đình ra sao, làm thế nào khi chính người trong bàn tay lại là người khiến con sợ, và vì sao số 111 nên nằm trong lòng bàn tay của mỗi trẻ.

Vì sao trẻ cần nhiều hơn một người để kể

Nhiều cha mẹ nghĩ rằng con có chuyện gì sẽ kể với bố mẹ, nên không cần thêm ai. Thực tế, có những lúc trẻ không kể với bố mẹ: vì sợ bố mẹ buồn hay giận, vì người gây chuyện là người bố mẹ quý, vì bố mẹ đi làm xa, hoặc vì chính chuyện đó xảy ra trong nhà. Trẻ cũng có thể đã thử kể một lần nhưng không được tin, rồi im lặng luôn.

Một bàn tay nhiều người cho trẻ những lối ra khác nhau. Người lớn trong bàn tay không thay thế bố mẹ; họ là các cửa dự phòng, để không có chuyện gì phải nằm im trong lòng một đứa trẻ chỉ vì cửa duy nhất đang đóng.

Hoạt động này cũng có tác dụng ngược chiều: khi một người lớn biết mình được trẻ chọn, họ thường để ý đến trẻ nhiều hơn. Giáo viên chủ nhiệm biết mình nằm trong bàn tay của mười học sinh sẽ có ý thức lắng nghe các em hơn.

Ngoài ra, việc cùng con suy nghĩ "ai là người con tin" là dịp để cha mẹ hiểu thêm về thế giới của con: con thân với cô giáo nào, con quý người họ hàng nào, và có ai con không muốn ghi tên vào dù người đó hay ở gần con.

Tiêu chí chọn một người lớn tin cậy

Là người lớn, không phải bạn cùng tuổi. Bạn bè có thể là chỗ chia sẻ, nhưng bạn cùng tuổi không có khả năng bảo vệ con. Bàn tay chỉ ghi người lớn.

Con thấy dễ nói chuyện với người đó. Tiêu chí đặt ở cảm giác của con, không phải ở chức vụ hay độ thân về họ hàng. Một người con thấy khó gần thì dù là người nhà, con cũng khó kể.

Người đó dễ tìm thấy. Một người ở xa, ít gặp, hay chỉ liên lạc được qua điện thoại của bố mẹ thì khó giúp kịp. Nên có ít nhất một người ở trường và một người gần nhà.

Người đó sẵn lòng và biết mình được chọn. Cha mẹ nên báo cho người được chọn, nhờ họ nếu con tìm đến thì lắng nghe và báo cho bố mẹ hoặc gọi Tổng đài 111.

Có ít nhất một người ngoài gia đình. Ví dụ cô giáo chủ nhiệm, cô phụ trách thư viện, người làm công tác tư vấn tâm lý của trường. Đây là cửa dự phòng nếu chuyện xảy ra trong nhà.

Làm "bàn tay năm người" ở nhà hoặc ở lớp

Hoạt động mất chừng hai mươi phút, hợp với trẻ từ năm tuổi trở lên. Trẻ lớn có thể làm trên điện thoại hay sổ tay; trẻ nhỏ vẽ ra giấy.

  1. Con đặt bàn tay lên giấy, dùng bút màu vẽ viền quanh.
  2. Hỏi con: "Nếu con có chuyện lo lắng, con muốn kể với ai?" Để con tự nói tên, người lớn chỉ gợi ý khi con bí.
  3. Mỗi ngón ghi tên hoặc vẽ hình một người. Trẻ chưa biết viết có thể vẽ, người lớn ghi giúp bên cạnh.
  4. Ở lòng bàn tay, ghi số 111 và giải thích đây là số các cô chú luôn sẵn sàng nghe trẻ em, gọi miễn phí.
  5. Cùng con nói to: "Nếu ngón cái không nghe, con tìm ngón trỏ. Ngón trỏ bận, con tìm ngón giữa…" để con nhớ rằng phải kể tiếp đến khi có người giúp.
  6. Dán bàn tay ở nơi con hay nhìn thấy, như cạnh bàn học, hoặc chụp lại để giáo viên lưu.

Ở lớp, giáo viên làm hoạt động cho cả lớp nhưng không yêu cầu trẻ đọc to tên người mình chọn trước bạn bè, và không so sánh bàn tay của các con với nhau. Không chấm điểm hay chọn "bàn tay đẹp nhất"; đây là bài tập an toàn, không phải bài mỹ thuật.

Khi con không ghi tên một người hay ở gần mình

Đôi khi trong lúc làm bàn tay, trẻ cố ý bỏ qua một người mà ai cũng nghĩ là thân thiết với con, hoặc nói thẳng "con không muốn ghi tên người này". Phần lớn trường hợp chỉ là sở thích bình thường: con không hợp tính, hay người đó hay trêu con. Nhưng đó cũng là dịp để cha mẹ hỏi thêm một cách nhẹ nhàng.

Câu hỏi nên mở và không dồn ép: "Mẹ thấy con không ghi tên chú. Con có muốn kể mẹ nghe vì sao không?" Nếu con trả lời bình thường, cảm ơn con và tôn trọng lựa chọn. Nếu con lảng tránh, tỏ ra sợ hãi hay căng thẳng, cha mẹ không nên hỏi dồn ngay, mà để ý thêm và tạo cơ hội khác để con kể.

Điều quan trọng là không bắt con phải thêm tên người đó vào bàn tay. Bàn tay là của con, phản ánh cảm giác của con. Ép trẻ ghi tên người mình không tin là đi ngược mục đích của cả hoạt động. Nếu sự lo lắng của cha mẹ tăng lên, có thể gọi Tổng đài 111 để được tư vấn cách trò chuyện tiếp với con.

Cập nhật bàn tay theo tuổi và hoàn cảnh

Bàn tay không cố định. Khi con lên lớp, đổi trường, gia đình chuyển nhà hay có thay đổi lớn, nên cùng con làm lại.

Thời điểmĐiều cần xem lạiCâu hỏi gợi ý cho con
Đầu năm học mớiGiáo viên chủ nhiệm mới, nhân viên trường con quen"Ở trường năm nay, con thấy dễ nói chuyện với cô nào?"
Khi chuyển nhà, đổi trườngNgười cũ ở xa, cần người gần mới"Ở chỗ mới, nếu có chuyện gấp con sẽ tìm ai?"
Khi bố mẹ đi làm xa, gia đình có thay đổiNgười trông con chính có thể khác"Khi bố mẹ đi vắng, con muốn kể với ai?"
Khi con vào tuổi mới lớnCon có thể muốn một người ngoài gia đình để kể chuyện riêng"Có người lớn nào con thấy hiểu con không?"
Sau một chuyện không vuiNgười con từng tin có thể không còn phù hợp"Con có muốn đổi ai trong bàn tay không?"

Với trẻ lớn, bàn tay có thể đổi thành một danh sách ngắn trong sổ tay hay điện thoại. Cha mẹ nên đảm bảo con nhớ cách liên lạc với những người đó mà không cần dùng máy của bố mẹ.

Người được chọn cũng cần được chuẩn bị

Một đứa trẻ lấy hết can đảm tìm đến người lớn trong bàn tay của mình, nhưng nếu người đó cười xoà, bảo "chắc con hiểu nhầm" hay "để cô nói với bố mẹ con là xong", con có thể sẽ không kể với ai nữa. Vì vậy, khi báo cho một người rằng họ được con chọn, cha mẹ nên dặn thêm vài điều.

Thứ nhất, nghe hết, không ngắt lời, không tỏ ra hoảng hốt hay giận dữ trước mặt trẻ. Thứ hai, tin trẻ và nói rõ rằng trẻ đã làm đúng khi kể. Thứ ba, không hứa giữ bí mật nếu chuyện liên quan đến an toàn của trẻ; thay vào đó, nói thật rằng mình sẽ nhờ thêm người lớn khác để giúp con. Thứ tư, không tự đi điều tra hay đối chất, mà báo cho cha mẹ của trẻ, hoặc gọi Tổng đài 111 khi chuyện có thể liên quan đến chính gia đình trẻ.

Với giáo viên, nhà trường nên có một đầu mối tiếp nhận rõ ràng để giáo viên biết chuyển thông tin cho ai. Cha mẹ có thể hỏi trường điều này trong buổi họp phụ huynh đầu năm. Một bàn tay chỉ hữu ích khi các ngón tay biết phải làm gì.

Bàn tay cho trẻ có hoàn cảnh đặc biệt

Trẻ khuyết tật, trẻ sống xa cha mẹ, trẻ ở với ông bà khi bố mẹ đi làm ăn xa, hay trẻ đang sống ở cơ sở trợ giúp xã hội là những nhóm cần bàn tay tin cậy hơn ai hết, vì thường có ít người để ý và phụ thuộc nhiều vào người chăm sóc.

Với trẻ khó giao tiếp bằng lời, bàn tay có thể làm bằng ảnh thật của từng người, kèm một tín hiệu đơn giản trẻ dùng được để báo mình cần giúp, ví dụ đưa một tấm thẻ màu cho người lớn. Giáo viên giáo dục đặc biệt và cha mẹ cùng thống nhất tín hiệu để mọi người hiểu.

Với trẻ sống xa cha mẹ, cần có ít nhất một người ở gần trẻ hằng ngày ngoài người chăm chính, như cô giáo hay một người hàng xóm tin cậy, và trẻ biết cách liên lạc với bố mẹ khi cần. Bố mẹ ở xa nên gọi điện đều đặn, hỏi con những câu mở, và để ý nếu con bỗng ít nói hay né tránh khi nhắc đến người trông mình.

Dành cho con đọc: năm ngón tay của con

Con giơ bàn tay lên nhé. Con có năm ngón tay. Mỗi ngón là một người lớn con tin.

Khi con có chuyện buồn, chuyện sợ, chuyện ai làm con đau, con kể với một người. Nếu người đó bận, con kể với người thứ hai. Nếu người thứ hai chưa hiểu, con kể với người thứ ba. Con cứ kể tiếp, cho đến khi có người giúp con.

Ở giữa bàn tay là số 111. Gọi số này không mất tiền. Ở đó luôn có các cô chú nghe trẻ em nói chuyện.

Con không làm phiền ai khi kể chuyện của mình. Người lớn tin cậy muốn biết để giúp con. Nếu chuyện xảy ra không phải lỗi của con, con không có gì phải xấu hổ.

Bàn tay này là của con. Con được chọn người con thấy thoải mái. Nếu con muốn đổi ai, con nói với bố mẹ hoặc cô giáo để cùng làm lại.

Câu hỏi thường gặp

Có nên ghi tên bố mẹ vào bàn tay không?

Có, nếu con muốn, và đa số trẻ sẽ chọn bố mẹ trước tiên. Nhưng cần ít nhất một hai người ngoài gia đình, để con có cửa dự phòng khi bố mẹ vắng nhà hoặc khi chuyện liên quan đến người trong nhà.

Con chỉ chọn được hai ba người thì có sao không?

Không sao. Con số năm là để dễ nhớ, không phải chỉ tiêu bắt buộc. Cha mẹ có thể gợi ý thêm người ở trường, và luôn ghi số 111 ở lòng bàn tay để con có thêm một lựa chọn chắc chắn.

Người được chọn nên làm gì khi trẻ tìm đến?

Lắng nghe bình tĩnh, tin trẻ, cảm ơn trẻ đã kể, không hứa giữ bí mật nếu chuyện liên quan đến an toàn, và báo cho cha mẹ hoặc gọi Tổng đài 111. Nếu chính cha mẹ có thể là người gây hại, báo Tổng đài 111 hoặc công an xã, phường.

Giáo viên có nên giữ lại các bàn tay của học sinh không?

Giáo viên có thể lưu để biết mình nằm trong bàn tay của em nào, nhưng cần giữ kín, không treo công khai nếu có tên riêng. Thông tin về người trẻ tin cậy là chuyện riêng tư của trẻ.

Trẻ mầm non chưa biết viết thì làm thế nào?

Trẻ vẽ hình người lên mỗi ngón, cha mẹ hoặc cô giáo ghi tên bên cạnh. Có thể dùng ảnh nhỏ dán lên ngón tay. Quan trọng là trẻ nhìn vào và nhận ra được từng người.

Làm hoạt động này có khiến trẻ nghĩ sắp có chuyện xấu không?

Nếu người lớn giới thiệu nhẹ nhàng như một kỹ năng thường ngày, giống biết số cứu hoả hay đường về nhà, trẻ sẽ không lo lắng. Người lớn nên nói thêm "ai cũng cần người để kể chuyện, kể cả người lớn".

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138