BonPhan.comBổn Phận
Trẻ em trên mạng

Thời gian dùng điện thoại của trẻ theo từng tuổi và cách thoả thuận trong gia đình

Trẻ nên dùng điện thoại, máy tính bảng bao lâu mỗi ngày theo từng tuổi, vì sao chất lượng quan trọng hơn con số, và cách lập thoả thuận thời gian dùng máy cùng con.

Vietnamese family of four eating dinner on a floor mat in Thanh Hoa, phones stacked face down in a basket beside them, children seen from behind, warm tungsten light

Không có một con số áp cho mọi đứa trẻ, nhưng có những mốc tham khảo đáng tin cho trẻ nhỏ: hướng dẫn năm 2019 của Tổ chức Y tế Thế giới về vận động, giấc ngủ và thời gian ngồi yên cho trẻ dưới 5 tuổi khuyên không cho trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình, và trẻ 2 đến 4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt. Với trẻ lớn hơn, câu hỏi đúng không chỉ là bao nhiêu phút mà là con dùng máy làm gì, lúc nào, và máy có lấy mất giờ ngủ, giờ vận động, giờ chơi với bạn hay không.

Ở góc quyền trẻ em, chuyện thời gian dùng máy gắn với quyền được vui chơi, giải trí, nghỉ ngơi và được chăm sóc sức khoẻ mà Luật Trẻ em 2016 và Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em ghi nhận. Bảo vệ những quyền ấy không có nghĩa là tịch thu điện thoại, mà là giúp con cân bằng. Bài này đưa khung theo từng tuổi, dấu hiệu máy đang lấn sang việc khác, và cách lập thoả thuận mà con được tham gia.

Khung tham khảo theo từng tuổi

Bảng dưới gom các nguyên tắc thường được khuyến nghị và kinh nghiệm của nhiều gia đình. Đây là khung để tham khảo, không phải thước đo để so trẻ này với trẻ khác.

Độ tuổiHướng tham khảoĐiểm cần lưu ý
Dưới 2 tuổiKhông cho xem màn hình, trừ gọi video với người thân có người lớn bên cạnhTrẻ học ngôn ngữ qua trò chuyện trực tiếp, không qua video
2–4 tuổiKhông quá 1 giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt, có người lớn xem cùngChọn nội dung chậm, phù hợp tuổi; không dùng máy để dỗ ăn, dỗ ngủ
5–9 tuổiGiới hạn rõ cho giải trí, tách khỏi thời gian học trên máyƯu tiên giấc ngủ đủ, vận động mỗi ngày, chơi với bạn ngoài đời
10–13 tuổiThoả thuận theo khung giờ và theo việc, con tham gia đặt quy tắcBắt đầu có mạng xã hội, trò chơi trực tuyến, cần thêm quy tắc an toàn
14 tuổi trở lênCon tự quản lý dần, gia đình giữ vài nguyên tắc chungKhông dùng máy trong phòng ngủ ban đêm vẫn là nguyên tắc hữu ích

Hai mốc đầu dựa trên hướng dẫn năm 2019 của Tổ chức Y tế Thế giới; các mốc sau là khung gợi ý, không phải quy định. Trẻ có nhu cầu đặc biệt, như trẻ dùng thiết bị hỗ trợ giao tiếp hay học tập, cần được xem xét riêng với ý kiến của chuyên gia.

Chất lượng quan trọng hơn con số

Hai đứa trẻ cùng dùng máy một tiếng mỗi ngày có thể có trải nghiệm rất khác nhau. Một đứa gọi video với bà, xem một phim tài liệu về động vật cùng bố, tập vẽ theo hướng dẫn. Đứa kia lướt dòng video ngắn liên tục một mình trong phòng tối. Con số giống nhau, tác động khác nhau.

Vì vậy khi đặt giới hạn, nên chia thời gian dùng máy của con thành vài loại: dùng để học, dùng để liên lạc với người thân, dùng để sáng tạo như vẽ, viết, làm nhạc, và dùng để giải trí thụ động như xem video, lướt mạng. Giới hạn chặt nhất nên đặt cho loại cuối, vì đó là loại dễ kéo dài nhất và dễ lấy mất thời gian của việc khác.

Chất lượng còn nằm ở việc con dùng máy cùng ai. Xem cùng con, hỏi con thấy gì, cười cùng con, biến thời gian màn hình thành thời gian gia đình. Trẻ nhỏ đặc biệt cần điều này: chúng hiểu nội dung tốt hơn khi có người lớn giải thích, và học được cách dừng khi thấy người lớn dừng.

Cuối cùng là nội dung. Một nguyên tắc dễ dùng: nội dung tốt cho trẻ là nội dung có nhịp chậm, không quảng cáo dồn dập, không cố tình giữ trẻ ở lại bằng cách tự phát tiếp video khác. Khi có thể, tắt tính năng tự phát tiếp, và chọn sẵn danh sách nội dung trước khi đưa máy cho con.

Dấu hiệu máy đang lấn sang việc khác

Thay vì đếm từng phút, cha mẹ có thể quan sát xem thời gian dùng máy có đang lấn sang những phần khác trong cuộc sống của con hay không. Những dấu hiệu sau gợi ý cần điều chỉnh:

  • Con ngủ muộn hơn, khó dậy, mệt mỏi buổi sáng vì dùng máy trước giờ ngủ.
  • Con ít vận động ngoài trời, ít chơi với bạn ngoài đời so với trước.
  • Con cáu gắt, khó chịu kéo dài mỗi khi phải dừng máy.
  • Con bỏ dở bữa ăn, bài tập, việc nhà để quay lại với máy.
  • Con dùng máy để tránh cảm xúc khó chịu, như lúc buồn, lo, cô đơn.
  • Con không còn hứng thú với những hoạt động trước đây thích.

Nếu các dấu hiệu kéo dài và kèm thay đổi lớn về tâm trạng, giấc ngủ, ăn uống hay học tập, nên đưa con gặp nhân viên y tế hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá, thay vì tự gắn nhãn "nghiện". Việc của cha mẹ là quan sát và đồng hành, không phải chẩn đoán.

Lập thoả thuận thời gian dùng máy cùng con

Quy tắc do con cùng đặt dễ được giữ hơn quy tắc áp từ trên xuống. Đây cũng là cách thực hành quyền được bày tỏ ý kiến của trẻ ngay trong gia đình.

  1. Chọn lúc cả nhà bình tĩnh, không phải ngay sau một trận giằng co vì điện thoại.
  2. Hỏi con: con thích dùng máy để làm gì, lúc nào con thấy dùng máy vui, lúc nào con thấy mệt. Ghi lại ý của con.
  3. Thống nhất các "vùng không máy" cho cả nhà: bữa cơm, một giờ trước khi ngủ, phòng ngủ ban đêm, lúc đi chơi cùng nhau.
  4. Thống nhất khung giờ và thời lượng giải trí cho ngày đi học và ngày nghỉ, tách khỏi thời gian học trên máy.
  5. Thống nhất cách báo hết giờ: báo trước mười phút, con được hoàn thành màn chơi hoặc tập phim đang xem.
  6. Viết thoả thuận ra giấy, cả nhà ký, dán ở chỗ dễ thấy. Hẹn xem lại sau một tháng.

Thoả thuận nên áp cho cả người lớn. Cha mẹ dùng điện thoại trong bữa cơm mà yêu cầu con không dùng thì quy tắc khó đứng vững. Trẻ học cách dùng máy chủ yếu qua việc nhìn người lớn dùng máy.

Khi con không giữ thoả thuận

Nhắc lại thoả thuận, không đặt luật mới trong lúc giận. Quay về điều cả nhà đã ký. Hình phạt nghĩ ra lúc nóng thường quá nặng và khó thực hiện, cuối cùng làm thoả thuận mất giá trị.

Không dùng bạo lực, không quát mắng xúc phạm. Luật Trẻ em 2016 đề cao giáo dục không bạo lực. Giật máy, đập máy, đánh con vì dùng điện thoại vừa làm tổn thương con vừa không giải quyết được gốc vấn đề.

Tìm hiểu vì sao con không dừng được. Con có đang trốn một cảm xúc khó chịu, có đang bị bạn nhắn tin dồn dập, có đang chơi trò chơi được thiết kế để không dừng được không. Mỗi lý do cần cách xử lý khác nhau.

Cho con thứ để làm thay thế. Bỏ máy xuống mà không có gì khác để làm thì khó. Một trận bóng, một bộ đồ chơi lắp ghép, một buổi đạp xe cùng bố mẹ giúp chuyển tiếp nhẹ hơn.

Dùng công cụ hẹn giờ công khai. Các tính năng giới hạn thời gian của thiết bị có thể hỗ trợ, với điều kiện con biết và đồng ý. Công cụ là để nhắc, không thay được trò chuyện.

Những ngày đặc biệt và khi người lớn cần máy để con ngồi yên

Thoả thuận nào cũng có ngoại lệ. Một chuyến xe đường dài, một buổi chờ khám bệnh, một ngày con ốm phải nằm nhà, một buổi tối cha mẹ phải làm thêm việc gấp: lúc đó cho con dùng máy lâu hơn không phải là thất bại. Điều quan trọng là ngoại lệ được nói rõ là ngoại lệ, có thời điểm kết thúc, và không âm thầm trở thành thói quen mới.

Với trẻ nhỏ, nhiều gia đình dùng điện thoại như một cách để con ngồi yên khi người lớn cần làm việc. Cách này dễ hiểu khi cha mẹ quá tải, nhưng nếu thành nếp mỗi ngày thì con mất dần khả năng tự chơi và tự xoay xở với cảm giác chán. Có thể chuẩn bị sẵn một "hộp chơi một mình" gồm sách tranh, bút màu, đất nặn, đồ lắp ghép, chỉ lấy ra vào những lúc người lớn bận. Con quen dần với việc tự chơi, và máy trở lại đúng vai trò là một trong nhiều lựa chọn.

Dịp nghỉ hè, nghỉ Tết là lúc thời gian dùng máy dễ tăng vọt vì lịch sinh hoạt thay đổi. Trước kỳ nghỉ, cả nhà nên cùng làm lại thoả thuận cho phù hợp: thêm giờ giải trí cũng được, nhưng giữ nguyên các vùng không máy như bữa cơm và giờ ngủ.

Dành cho con đọc: máy tính bảng không biết khi nào em mệt

Điện thoại và máy tính bảng có nhiều thứ hay: phim hoạt hình, trò chơi, gọi cho bà. Nhưng máy không biết khi nào mắt em mỏi, khi nào em buồn ngủ, khi nào em cần ra ngoài chạy nhảy. Máy chỉ tự chiếu tiếp video khác.

Vì vậy cả nhà cần một thoả thuận. Em được nói em thích dùng máy để làm gì và lúc nào. Bố mẹ cũng nói lúc nào cả nhà cùng cất máy, như giờ ăn cơm và giờ đi ngủ. Khi hết giờ, bố mẹ báo trước để em xem nốt phần đang dở.

Em được quyền vui chơi, và chơi với bạn, đọc truyện, chạy nhảy ngoài sân cũng là vui chơi. Nếu em thấy khó dừng, em không hư đâu, nhiều người lớn cũng khó dừng. Em nói với bố mẹ để cả nhà cùng tìm cách.

Em cũng có thể nhắc bố mẹ nữa. Nếu đến giờ ăn cơm mà bố mẹ vẫn cầm điện thoại, em được nói: "Giờ ăn cơm mình cất máy, bố mẹ nhớ không?" Thoả thuận là của cả nhà, ai cũng giữ.

Câu hỏi thường gặp

Cho trẻ nhỏ xem điện thoại để chịu ăn có sao không?

Đây là thói quen phổ biến nhưng không nên duy trì. Trẻ vừa ăn vừa xem thường không cảm nhận được no đói và mùi vị, bữa ăn mất đi phần trò chuyện với người lớn. Nếu đang dùng cách này, giảm dần thời lượng và thay bằng trò chuyện, kể chuyện trong bữa.

Thời gian học trực tuyến có tính vào thời gian dùng máy không?

Nên tách riêng, vì học là việc bắt buộc. Nhưng vẫn cần chú ý tổng thời gian ngồi trước màn hình, cho con nghỉ mắt và vận động giữa các buổi học, và không để thời gian giải trí cộng dồn thêm quá nhiều sau đó.

Trẻ dùng máy nhiều có phải là nghiện không?

Dùng nhiều chưa chắc là nghiện. Chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được, dựa trên mức ảnh hưởng tới giấc ngủ, học tập, quan hệ và cảm xúc. Nếu lo lắng, hãy đưa con gặp nhân viên y tế hoặc chuyên gia tâm lý thay vì tự gắn nhãn.

Có nên cho con mang điện thoại vào phòng ngủ?

Nhiều gia đình chọn để điện thoại ngoài phòng ngủ vào ban đêm, kể cả của người lớn, vì ánh sáng và thông báo làm giấc ngủ chập chờn. Có thể đặt một chỗ sạc chung cho cả nhà ở phòng khách.

Ông bà cho cháu xem điện thoại thoải mái khi cha mẹ đi làm thì sao?

Nói chuyện với ông bà về lý do, không trách. Gợi ý cho ông bà những trò chơi, hoạt động thay thế, và thống nhất vài nguyên tắc đơn giản như không xem trong bữa ăn và trước giờ ngủ. Ông bà dễ giữ quy tắc ngắn hơn quy tắc dài.

Con dùng máy ít hơn bạn cùng lớp có bị thiệt không?

Con có thể thấy thiệt khi bạn bè bàn chuyện trên mạng. Lắng nghe cảm giác đó, giúp con giữ liên lạc với bạn theo cách phù hợp, và nói rõ lý do của gia đình. Mỗi nhà có quy tắc riêng, không cần so với nhà khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138