Khi con bị bắt nạt, nhà trường là nơi phụ huynh nên tìm đến trước tiên, vì trường có trách nhiệm giữ môi trường học tập an toàn và có quyền điều phối giữa các học sinh, các gia đình. Nhưng một buổi gặp thiếu chuẩn bị dễ thành buổi trút giận, hoặc ngược lại, thành buổi nghe lời trấn an rồi ra về không có gì thay đổi.
Bài này dành cho cha mẹ đang chuẩn bị gặp trường: mang theo gì, gặp ai trước, đề nghị điều gì cụ thể, ghi lại kết quả thế nào, và làm gì nếu sau một thời gian chuyện vẫn tiếp diễn. Cách làm cụ thể ở mỗi trường có thể khác nhau tuỳ quy chế nội bộ, nên bạn vẫn cần đọc nội quy trường và văn bản hiện hành về phòng chống bạo lực học đường khi cần dẫn chứng.
Chuẩn bị trước khi gặp
Một tờ giấy chuẩn bị kỹ giúp buổi gặp đi đúng hướng và giúp bạn giữ bình tĩnh. Những thứ nên có trong tay:
- Bản ghi những gì con đã kể, theo thứ tự thời gian, có ngày giờ, địa điểm, tên người liên quan nếu biết.
- Ảnh vết thương, giấy khám nếu có; ảnh đồ dùng bị hỏng.
- Ảnh chụp màn hình tin nhắn, bình luận, kèm tên tài khoản và thời điểm, nếu có bắt nạt trên mạng.
- Danh sách điều bạn mong muốn: con được an toàn ngay, hành vi dừng lại, nhà trường theo dõi, có người để con tìm đến khi cần.
- Ý kiến của con: con muốn và không muốn điều gì, con lo lắng điều gì.
- Một cuốn sổ để ghi trong buổi gặp.
- Lịch học và thời khoá biểu của con, để cùng nhà trường xác định những lúc, những chỗ con hay gặp chuyện như giờ ra chơi, giờ ăn bán trú, lúc chờ đón.
Nên tách rõ "điều con kể", "điều bạn tận mắt thấy" và "điều bạn đoán". Nhà trường cần thông tin để tìm hiểu, và nghe những điều được tách bạch như vậy sẽ khó gạt đi hơn. Đừng đặt mục tiêu chứng minh bạn kia có lỗi ngay trong buổi đầu; mục tiêu là để nhà trường bắt đầu xử lý.
Gặp ai trước: giáo viên chủ nhiệm hay ban giám hiệu
Thông thường, người đầu tiên nên gặp là giáo viên chủ nhiệm, vì đây là người hiểu lớp nhất, thấy trẻ hằng ngày và có thể bố trí chỗ ngồi, theo dõi giờ ra chơi ngay. Nhiều chuyện bắt nạt mức độ nhẹ, mới bắt đầu, được xử lý tốt ở cấp này.
Nên gặp thẳng ban giám hiệu khi: con bị thương, có đánh hội đồng, có đe doạ nghiêm trọng, có ảnh hay đoạn phim bị phát tán; khi chuyện liên quan đến học sinh nhiều lớp; khi người bị nghi là giáo viên hoặc nhân viên của trường; hoặc khi đã báo giáo viên chủ nhiệm mà sau một thời gian hợp lý không thấy thay đổi. Trường lớn thường có bộ phận tư vấn học đường hoặc người phụ trách công tác học sinh, bạn có thể hỏi để được gặp đúng người.
Nên hẹn trước thay vì đến bất ngờ giữa giờ học. Một cuộc hẹn có thời gian, có không gian riêng giúp cả hai bên nói chuyện bình tĩnh. Tránh trao đổi chuyện này ở cổng trường, trong nhóm tin nhắn của lớp, hay trước mặt các phụ huynh khác.
Trong buổi gặp: trình tự gợi ý
Buổi gặp đầu thường kéo dài khoảng nửa giờ đến một giờ. Trình tự dưới đây giúp bạn nói đủ, nghe đủ, và ra về với việc cụ thể.
- Mở đầu bằng mục tiêu chung: "Gia đình muốn cùng nhà trường giữ cho cháu an toàn và để chuyện này dừng lại."
- Kể sự việc theo bản ghi, ngắn gọn, đúng thứ tự thời gian, tách rõ điều con kể và điều bạn thấy.
- Đưa ảnh, giấy khám, tin nhắn đã chuẩn bị. Hỏi nhà trường có muốn giữ bản sao không.
- Hỏi nhà trường đã biết gì, đã thấy gì. Nghe hết trước khi phản hồi.
- Đề nghị việc cụ thể cho những ngày tới: ai theo dõi con trong giờ ra chơi, có đổi chỗ ngồi không, con tìm ai khi có chuyện.
- Hỏi nhà trường sẽ tìm hiểu với các học sinh liên quan thế nào và bao giờ báo lại kết quả.
- Thống nhất cách giữ kín thông tin của con, không để con bị gọi lên trước lớp, không để các bạn biết con là người kể.
- Chốt lịch gặp hoặc trao đổi lại, và đề nghị có biên bản hoặc ghi chép buổi làm việc.
Nếu cảm thấy mình đang mất bình tĩnh, có thể xin dừng vài phút. Một phụ huynh bình tĩnh, rõ ràng thường được lắng nghe nhiều hơn một phụ huynh lớn tiếng, dù cả hai đều có lý.
Nếu đi hai người, nên phân vai trước: một người nói, một người ghi. Người ghi cũng là người nhắc nhẹ khi câu chuyện bắt đầu lạc sang chuyện khác.
Nhà trường có trách nhiệm gì
Luật Giáo dục 2019 xác định người học có quyền được học tập trong môi trường an toàn, được tôn trọng và đối xử bình đẳng; nhà trường có trách nhiệm tổ chức giáo dục và quản lý người học. Luật Trẻ em 2016 đặt trách nhiệm bảo vệ trẻ khỏi bạo lực lên cả gia đình, nhà trường và xã hội. Từ những nguyên tắc này, có các văn bản dưới luật quy định cụ thể việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, phòng chống bạo lực học đường; nội dung chi tiết có thể thay đổi nên bạn tra văn bản hiện hành khi cần.
Ở mức nguyên tắc, phụ huynh có thể chờ đợi nhà trường: tiếp nhận thông tin, tìm hiểu với các bên, có biện pháp bảo vệ học sinh bị bắt nạt ngay, xử lý học sinh vi phạm theo hướng giáo dục, thông báo cho gia đình các học sinh liên quan, giữ kín thông tin cá nhân của trẻ, và theo dõi sau xử lý.
Xử lý kỷ luật học sinh vi phạm theo hướng giáo dục, không làm nhục, không công khai bêu tên. Phụ huynh có con bị bắt nạt đôi khi mong trường phạt thật nặng; điều nên đòi là hành vi dừng lại và con được an toàn, còn hình thức xử lý cụ thể là việc của nhà trường theo quy định.
Ghi lại kết quả và theo dõi
Sau buổi gặp, bạn nên tự ghi lại hoặc đề nghị nhà trường gửi tóm tắt. Một bảng theo dõi đơn giản giúp thấy rõ lời hứa nào đã làm, lời hứa nào chưa.
| Ngày | Việc đã thống nhất | Ai làm | Hẹn khi nào | Kết quả |
|---|---|---|---|---|
| Ngày gặp đầu | Đổi chỗ ngồi của con | Giáo viên chủ nhiệm | Ngay tuần này | Ghi sau |
| Ngày gặp đầu | Có người để ý con giờ ra chơi | Giáo viên trực | Từ ngày mai | Ghi sau |
| Ngày gặp đầu | Nói chuyện với các học sinh liên quan | Ban giám hiệu, giáo viên | Trong tuần | Ghi sau |
| Ngày gặp đầu | Báo lại cho gia đình | Giáo viên chủ nhiệm | Cuối tuần | Ghi sau |
| Ngày gặp lại | Xem lại tình hình của con | Gia đình và nhà trường | Sau vài tuần | Ghi sau |
Bảng trên là ví dụ giả định để bạn phỏng theo, không phải quy trình bắt buộc của trường nào. Gửi lại tóm tắt cho giáo viên qua tin nhắn sau buổi gặp, kiểu "Gia đình ghi lại các việc đã thống nhất như sau…", vừa lịch sự vừa để có vết bằng chữ.
Gặp phụ huynh bên kia: chỉ khi có nhà trường điều phối
Nhiều cha mẹ muốn gặp ngay phụ huynh của học sinh đã bắt nạt con mình để nói cho ra lẽ. Mong muốn đó dễ hiểu, nhưng gặp riêng, nhất là gặp ở cổng trường hay đến tận nhà, thường làm mọi chuyện rối thêm. Phụ huynh bên kia nghe con họ kể một phiên bản khác, tự nhiên sẽ bênh con; hai bên lời qua tiếng lại, và trẻ hai nhà đều bị kéo vào cuộc xung đột của người lớn.
Cách an toàn là đề nghị nhà trường tổ chức buổi gặp nếu cần, có giáo viên chủ nhiệm hoặc đại diện ban giám hiệu ngồi cùng. Trong buổi gặp, nói về hành vi và hậu quả, không nói về tính cách hay gia đình của đứa trẻ kia. Câu như "cháu đã bị đẩy ngã ba lần trong hai tuần" giúp người nghe tiếp nhận hơn câu "con chị hư quá".
Mục tiêu của buổi gặp là thống nhất để hành vi dừng lại và cả hai trẻ được giáo dục, giúp đỡ phù hợp. Nếu có thiệt hại như đồ dùng hỏng, chi phí khám chữa, chuyện bồi thường theo Bộ luật Dân sự 2015 thường do cha mẹ của trẻ chưa thành niên chịu trách nhiệm ở mức nhất định; mức và cách tính cụ thể nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư, đừng tự đặt con số trong lúc nóng giận.
Khi nhà trường chậm xử lý hoặc chuyện vẫn tiếp diễn
Nếu sau thời gian đã hẹn mà không có phản hồi, hãy nhắc lại bằng văn bản ngắn gửi giáo viên chủ nhiệm và ban giám hiệu, nêu lại ngày gặp, việc đã thống nhất, điều chưa thấy thực hiện. Phần lớn trường hợp chậm trễ là do bận, không phải do cố ý, và một lời nhắc rõ ràng thường đủ.
Nếu đã nhắc mà vẫn không có biện pháp, hoặc bắt nạt vẫn tiếp diễn, gia đình có thể gửi đơn đến hiệu trưởng, rồi đến cơ quan quản lý giáo dục cấp trên của trường theo quy định hiện hành. Với chuyện có thương tích, đe doạ nghiêm trọng, phát tán ảnh, gia đình có thể báo công an xã, phường song song, không cần đợi nhà trường. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 cũng tiếp nhận và hướng dẫn.
Nếu muốn hiểu rõ quyền của con và nghĩa vụ của các bên trong một vụ việc cụ thể, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc tìm trợ giúp pháp lý miễn phí cho trẻ em ở địa phương. Trong lúc đó, ưu tiên hàng đầu vẫn là con: nếu môi trường hiện tại quá nặng nề, việc tạm nghỉ hay chuyển lớp có thể được bàn với nhà trường như một biện pháp bảo vệ, không phải một hình phạt dành cho con.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mang con theo khi gặp nhà trường không?
Buổi gặp đầu thường nên để người lớn trao đổi trước, vì con có thể căng thẳng khi nghe kể lại. Sau đó, tuỳ tuổi và mong muốn của con, nhà trường có thể trò chuyện riêng với con với sự có mặt của cha mẹ hoặc người con tin. Không nên để con đối chất trực tiếp với bạn kia.
Nhà trường bảo đây chỉ là trẻ con đùa nhau thì làm sao?
Hãy bình tĩnh đưa ra bản ghi: số lần, thời gian, mức độ con sợ hãi, thương tích nếu có. Nhấn vào dấu hiệu lặp lại và chênh lệch sức mạnh. Đề nghị nhà trường tìm hiểu thêm với các học sinh chứng kiến và hẹn ngày báo lại. Nếu vẫn bị gạt đi, gửi văn bản lên hiệu trưởng.
Có được yêu cầu nhà trường cho biết hình thức xử lý bạn kia không?
Gia đình có quyền được biết nhà trường đã có biện pháp để bảo vệ con mình và hành vi đã dừng lại chưa. Còn chi tiết xử lý một học sinh khác liên quan đến quyền riêng tư của trẻ đó, nhà trường có thể không công bố hết. Điều nên đề nghị là kết quả cụ thể với con bạn.
Có nên đăng chuyện lên mạng để gây áp lực cho nhà trường không?
Không nên. Đăng lên mạng có thể làm lộ danh tính của con, khiến con bị chú ý và tổn thương thêm, đồng thời làm lộ danh tính của trẻ khác, điều mà Luật Trẻ em 2016 yêu cầu phải bảo vệ. Hãy đi theo trình tự với nhà trường, cơ quan quản lý giáo dục và công an khi cần.
Nhà trường có phải lập biên bản buổi làm việc không?
Cách lập biên bản tuỳ quy chế nội bộ của từng trường và văn bản hiện hành. Phụ huynh có thể đề nghị có biên bản hoặc tóm tắt bằng chữ, và tự gửi lại tóm tắt qua tin nhắn sau buổi gặp. Có vết bằng chữ giúp cả hai bên nhớ đúng việc đã thống nhất.
Chuyển trường cho con có phải là cách giải quyết không?
Chuyển trường đôi khi là lựa chọn hợp lý nếu môi trường cũ không thể an toàn, nhưng không nên là bước đầu tiên. Chuyển trường không làm hành vi bắt nạt dừng lại với các bạn khác, và con cũng phải làm quen lại từ đầu. Hãy bàn với con và nhà trường trước khi quyết định.