BonPhan.comBổn Phận
Bắt nạt và bạo lực học đường

Con là người đi bắt nạt bạn: cha mẹ nhận tin thế nào và giúp con sửa ra sao

Nhà trường báo con bắt nạt bạn: cách nhận tin không chối, không đánh con, tìm hiểu lý do, giúp con sửa chữa, làm việc với gia đình bạn kia và trách nhiệm cha mẹ.

Mother and teenage son sitting at opposite ends of a wooden bench in a quiet park in Thai Nguyen at sunset, mother turned toward him, both seen from behind

Nghe nhà trường báo con mình bắt nạt bạn là một trong những cuộc gọi khó nghe nhất với cha mẹ. Phản xạ đầu tiên thường là chối ("con mình không bao giờ như vậy"), là xấu hổ, hoặc là giận đến mức muốn phạt con thật nặng. Cả ba phản ứng đó đều dễ hiểu, và cả ba đều không giúp con thay đổi.

Bài này dành cho cha mẹ đang ở đúng tình huống ấy: nhận tin thế nào, nói chuyện với con ra sao, tìm hiểu vì sao con làm vậy, giúp con sửa chữa, làm việc với nhà trường và gia đình bạn kia, và phần trách nhiệm pháp lý của cha mẹ ở mức nguyên tắc. Một đứa trẻ đi bắt nạt không phải là "đứa trẻ hư" cố định; đó là một đứa trẻ đang có hành vi sai, và hành vi thì sửa được.

Nhận tin từ nhà trường: nghe hết trước khi phản ứng

Khi giáo viên gọi, cố gắng nghe hết những gì nhà trường đã biết: chuyện xảy ra thế nào, bao nhiêu lần, có ai khác tham gia, bạn kia bị ảnh hưởng ra sao, nhà trường đã làm gì. Ghi lại. Hỏi thêm nếu chưa rõ, nhưng tránh tranh luận ngay qua điện thoại.

Câu nên nói với nhà trường là: "Cảm ơn cô đã báo. Gia đình sẽ nói chuyện với cháu và hợp tác với nhà trường." Câu này không có nghĩa là bạn thừa nhận mọi chi tiết, mà là bạn sẵn sàng tìm hiểu. Nếu sau khi nói chuyện với con mà thấy có chỗ chưa đúng, bạn vẫn có quyền trình bày lại với nhà trường một cách bình tĩnh, kèm thông tin cụ thể.

Điều nên tránh là bảo vệ con bằng mọi giá trước khi biết chuyện gì đã xảy ra. Trẻ nhìn cách cha mẹ phản ứng để học cách chịu trách nhiệm. Nếu thấy cha mẹ đổ lỗi cho thầy cô, cho bạn kia, trẻ học được rằng chuyện sai có thể chối được. Ngược lại, đứng về phía nhà trường để trách con trước mặt người khác cũng không giúp gì.

Nói chuyện với con: không đánh, không gắn nhãn

Chọn lúc cả hai đã bình tĩnh. Đừng nói chuyện khi bạn vừa cúp máy và đang giận. Đợi vài giờ, hoặc đến buổi tối, ngồi riêng với con, không có anh chị em khác nghe.

Nói về hành vi, không nói về con người. "Cô kể con đã nhiều lần giấu cặp của bạn và chế bạn trước lớp" khác hẳn với "Sao con lại hư hỏng vậy". Câu thứ nhất mở đường cho con kể; câu thứ hai khiến con phòng thủ.

Hỏi và nghe phiên bản của con. Con có thể kể khác, có thể giảm nhẹ, có thể đổ cho bạn khác. Nghe hết, không ngắt lời, rồi hỏi lại những chi tiết cụ thể. Mục tiêu là hiểu, không phải bắt con nhận tội.

Không đánh, không phạt thể xác. Đánh con vì con bắt nạt bạn là dạy con rằng người mạnh hơn được quyền làm đau người yếu hơn, đúng điều bạn muốn con bỏ. Luật Trẻ em 2016 yêu cầu bảo vệ trẻ khỏi bạo lực, kể cả trong gia đình; kỷ luật con cần đi bằng con đường không bạo lực.

Nói rõ điều bạn mong đợi. Sau khi nghe, nói ngắn gọn rằng hành vi đó làm bạn kia tổn thương, gia đình không chấp nhận, và con cần dừng lại. Nói rõ bố mẹ vẫn thương con, và sẽ giúp con sửa.

Vì sao trẻ đi bắt nạt: những lý do hay gặp

Hiểu lý do không phải để bào chữa, mà để chọn đúng cách giúp. Một trẻ bắt nạt để được nhóm chấp nhận cần cách giúp khác hẳn một trẻ đang bị bắt nạt ở nơi khác rồi trút lên bạn yếu hơn.

Lý do có thể cóDấu hiệu gợi ýCha mẹ có thể giúp bằng cách
Muốn được nhóm bạn chấp nhận, sợ bị gạt raChỉ làm khi đi cùng nhómNói chuyện về áp lực bạn bè, giúp con có thêm bạn ngoài nhóm đó
Chưa hiểu bạn kia bị tổn thươngHay nói "con đùa thôi"Hỏi con nếu bị như vậy thì thấy sao, đọc truyện, xem tình huống cùng con
Đang bị bắt nạt ở chỗ khácCon cũng có dấu hiệu buồn, sợTìm hiểu xem con có đang bị đối xử tệ ở đâu không
Học theo cách người lớn đối xửHay quát, doạ em nhỏ giống cách người lớn quát conXem lại cách cả nhà nói chuyện, giải quyết mâu thuẫn
Khó kiểm soát cơn giậnBột phát, sau đó hối hậnDạy con nhận ra cơn giận và cách dừng lại, tìm hỗ trợ chuyên môn nếu cần
Muốn được chú ýLàm khi có nhiều người xemCho con những cách được ghi nhận lành mạnh hơn

Có thể có nhiều lý do cùng lúc, và có những lý do cha mẹ khó nhìn thấy. Nếu hành vi lặp lại dù đã nói chuyện nhiều lần, hoặc con có những dấu hiệu khác như hay làm đau vật nuôi, tự làm đau mình, hãy tìm người có chuyên môn về tâm lý trẻ em.

Giúp con sửa chữa, không chỉ chịu phạt

Phạt cấm điện thoại một tuần rồi thôi thường không làm hành vi thay đổi. Sửa chữa giúp con thấy hậu quả thật và học cách làm khác.

  1. Cùng con nghĩ xem bạn kia đã bị ảnh hưởng thế nào: buồn, sợ đi học, mất đồ.
  2. Hỏi con có thể làm gì để sửa: đền đồ đã làm hỏng bằng tiền tiết kiệm hoặc công sức của con, viết thư xin lỗi khi con thật sự hiểu, dừng việc nói xấu bạn trong nhóm.
  3. Lời xin lỗi gửi qua nhà trường, theo cách bạn kia và gia đình bạn kia thấy thoải mái; không ép bạn kia phải nhận.
  4. Thống nhất với con những việc cụ thể sẽ thay đổi từ ngày mai, viết ra giấy và để ở chỗ con nhìn thấy.
  5. Giới hạn hợp lý trong thời gian đầu nếu cần, chẳng hạn xem lại việc dùng mạng xã hội nếu con bắt nạt qua mạng, kèm lý do rõ ràng.
  6. Khen khi thấy con cư xử tử tế, dù là việc nhỏ. Trẻ cần biết mình đang tiến bộ.
  7. Hẹn với giáo viên để theo dõi trong vài tuần tiếp theo.

Nếu con lớn và đã bắt nạt trên mạng, có thêm việc phải làm ngay: xoá những bài, ảnh, bình luận đã đăng, rời các nhóm dùng để chế giễu bạn. Ảnh của bạn kia đã gửi đi thì không thu hồi hết được, nên càng làm sớm càng giảm được tổn thương.

Làm việc với nhà trường và gia đình bạn kia

Hợp tác với nhà trường là cách nhanh nhất để mọi chuyện ổn định lại. Nhà trường xử lý kỷ luật học sinh theo hướng giáo dục, theo quy định hiện hành và nội quy trường; cha mẹ có thể hỏi rõ hình thức, lý do, và đề xuất những cách giúp con mà gia đình đang làm ở nhà. Nếu bạn thấy hình thức xử lý không công bằng hoặc làm nhục con, hãy trao đổi với ban giám hiệu một cách bình tĩnh.

Gặp gia đình bạn kia nên có nhà trường điều phối. Trong buổi gặp, nói lời xin lỗi thay cho cả gia đình là cần thiết, nhưng không biến buổi gặp thành nơi bạn mắng con trước mặt người khác. Lắng nghe những gì gia đình kia lo lắng, nói những việc gia đình bạn đang làm để con thay đổi.

Về trách nhiệm pháp lý, ở mức nguyên tắc, Bộ luật Dân sự 2015 quy định cha mẹ có thể phải bồi thường thiệt hại do con chưa thành niên gây ra, như chi phí khám chữa, đồ dùng bị hỏng; mức và cách tính phụ thuộc tuổi của con, tài sản của con và từng trường hợp cụ thể. Với hành vi nghiêm trọng, pháp luật còn có quy định riêng về xử lý người chưa thành niên vi phạm. Những chi tiết này bạn nên tra văn bản hiện hành, hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi đang ở trong một vụ việc cụ thể, đừng tự đoán.

Theo dõi trong những tuần sau

Hành vi không đổi sau một buổi nói chuyện. Những tuần sau, cha mẹ nên hỏi con về trường thường xuyên hơn, bằng câu hỏi mở về các bạn, về giờ ra chơi, về những lúc con thấy bực. Hẹn giáo viên trao đổi lại sau vài tuần để biết con ở lớp ra sao, có tái diễn không, quan hệ với bạn kia đã thế nào.

Nếu con bắt nạt qua mạng, thoả thuận với con về cách dùng điện thoại trong thời gian này, nói rõ lý do và thời hạn, và cùng con xem lại vào cuối thời hạn. Đây không phải theo dõi lén, mà là một phần của việc sửa chữa mà con biết và hiểu.

Khi thấy con tiến bộ, ghi nhận cụ thể: "Mẹ thấy tuần này con rủ bạn mới vào nhóm, mẹ rất vui." Nếu chuyện lặp lại, đừng thất vọng mà bỏ cuộc; quay lại nói chuyện, tìm hiểu xem điều gì khiến con quay lại thói quen cũ, và cân nhắc tìm thêm hỗ trợ chuyên môn. Thay đổi hành vi thường đi lên rồi chững lại, không phải một đường thẳng.

Con vẫn có quyền, và con vẫn được thương

Một đứa trẻ đi bắt nạt vẫn là trẻ em với đầy đủ quyền được bảo vệ, được giáo dục, được giữ bí mật đời tư. Cha mẹ không đăng chuyện của con lên mạng để "làm gương", không để nhà trường bêu tên con, không cho người lớn khác mắng chửi con. Quyền đó không phải để con thoát trách nhiệm, mà để con có điều kiện sửa sai mà không bị tổn thương thêm.

Nói với con điều này, bằng lời của bạn: "Con đã làm một việc sai và làm bạn đau. Bố mẹ không chấp nhận việc đó. Nhưng bố mẹ vẫn thương con, và tin con sửa được." Trẻ cảm thấy bị bỏ rơi thường càng chống đối; trẻ thấy mình vẫn được tin thường muốn sửa hơn.

Đoạn này viết cho con đọc, nếu bố mẹ muốn: Ai cũng có lúc làm điều sai. Điều quan trọng là mình dừng lại, xin lỗi, và cố gắng làm khác đi. Nếu con đang thấy khó chịu, giận dữ hay bị ai đó làm tổn thương, hãy kể với bố mẹ hoặc thầy cô. Con không cần làm đau người khác để thấy mình mạnh.

Câu hỏi thường gặp

Con chối không bắt nạt ai trong khi nhà trường nói có thì tin ai?

Đừng vội tin hẳn một bên. Hỏi nhà trường những chi tiết cụ thể đã thấy, hỏi con lại từng chi tiết đó một cách bình tĩnh. Trẻ hay chối vì sợ bị phạt nặng. Khi con thấy bố mẹ muốn hiểu chứ không chỉ muốn phạt, con thường dễ kể thật hơn. Nếu vẫn có điểm khác nhau, đề nghị nhà trường tìm hiểu thêm.

Có nên đánh con một trận để con nhớ không?

Không nên. Đánh con dạy con rằng người lớn hơn, mạnh hơn được quyền làm đau người khác, đúng điều bạn muốn con bỏ. Luật Trẻ em 2016 yêu cầu bảo vệ trẻ khỏi bạo lực, kể cả trong gia đình. Hãy chọn các cách kỷ luật không bạo lực gắn với việc sửa chữa cụ thể.

Con bắt nạt vì bị nhóm bạn rủ rê thì xử lý thế nào?

Giúp con hiểu rằng đi theo nhóm không làm hành vi bớt sai, và con có quyền từ chối. Cùng con tập vài câu từ chối, giúp con có thêm bạn bè ở những hoạt động khác. Trao đổi với giáo viên để nhà trường để ý cả nhóm, không chỉ riêng con.

Cha mẹ có phải bồi thường khi con làm bạn bị thương không?

Theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự 2015, cha mẹ có thể phải bồi thường thiệt hại do con chưa thành niên gây ra, mức độ tuỳ tuổi con, tài sản của con và từng trường hợp. Bài không tư vấn vụ việc cụ thể; bạn nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Con bị nhà trường kỷ luật có ảnh hưởng lâu dài không?

Kỷ luật học sinh theo quy định hiện hành hướng đến giáo dục, không nhằm đánh dấu con suốt đời. Cách tốt nhất để giảm ảnh hưởng là con thay đổi hành vi thật, gia đình hợp tác với nhà trường. Bạn có thể hỏi nhà trường cụ thể về thủ tục và thời hạn liên quan.

Khi nào cần tìm chuyên gia tâm lý cho con?

Khi hành vi bắt nạt lặp lại dù đã nói chuyện và sửa chữa nhiều lần, khi con khó kiểm soát cơn giận, hay làm đau người khác hoặc vật nuôi, tự làm đau mình, hoặc có dấu hiệu buồn bã kéo dài. Tìm hỗ trợ không có nghĩa con có vấn đề nặng; đó là thêm một người cùng giúp con.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138