BonPhan.comBổn Phận
Quyền của trẻ em

Quyền bí mật đời sống riêng tư của trẻ em: nhật ký, đồ riêng và chuyện gia đình

Trẻ em có quyền giữ riêng tư về thân thể, thư từ, nhật ký, hình ảnh, bệnh tật và hoàn cảnh gia đình. Cha mẹ, thầy cô nên tôn trọng thế nào mà vẫn giữ con an toàn.

Teenage Vietnamese girl writing in a closed notebook at a desk by an open window in a Hanoi tube house, seen from behind, afternoon sun on potted plants and a ceiling fan

Trẻ em có quyền được bảo vệ bí mật đời sống riêng tư: thân thể, thư từ, nhật ký, tin nhắn, hình ảnh, thông tin sức khoẻ và hoàn cảnh gia đình của em không được người khác tuỳ tiện xem, kể lại hay công bố. Quyền này có trong Luật Trẻ em 2016 và trong Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em. Nó áp dụng với cả người lạ lẫn người thân, kể cả cha mẹ và thầy cô.

Nhiều phụ huynh băn khoăn: con còn nhỏ, mình phải biết hết mọi chuyện mới bảo vệ được con chứ. Bài này giải thích riêng tư của trẻ gồm những gì, vì sao trẻ cần riêng tư để lớn lên, người lớn nên tôn trọng thế nào ở nhà và ở trường, và lúc nào sự an toàn của trẻ phải đặt trước bí mật. Phần ảnh và tài khoản của trẻ trên mạng xã hội có bài riêng trong danh mục trẻ em trên mạng; bài này tập trung vào đời sống thường ngày.

Đời sống riêng tư của trẻ gồm những gì

Thân thể. Cơ thể của trẻ là của trẻ. Việc thay đồ, tắm rửa, khám bệnh cần được làm ở nơi kín đáo, có người phù hợp đi cùng, và người lớn nên giải thích cho trẻ biết đang làm gì.

Thư từ, nhật ký, tin nhắn. Những gì trẻ viết ra cho riêng mình hoặc gửi cho bạn bè là chuyện riêng. Đọc lén, chụp lại hay đem ra đọc trước người khác là xâm phạm riêng tư của em.

Đồ dùng và góc riêng. Cặp sách, ngăn bàn, hộp đồ kỷ niệm, góc học tập là không gian của trẻ. Lục soát tuỳ tiện khiến trẻ cảm thấy không được tin tưởng.

Hình ảnh. Ảnh, video của trẻ, nhất là ảnh lúc tắm, lúc khóc, lúc bị phạt, không nên đưa cho người khác xem hay đăng lên đâu mà chưa cân nhắc và chưa hỏi ý em khi em đủ lớn.

Sức khoẻ. Chuyện bệnh tật, điều trị, khó khăn tâm lý của trẻ chỉ nên chia sẻ với những người thật sự cần biết để chăm sóc em.

Hoàn cảnh gia đình. Cha mẹ ly hôn, gia đình nợ nần, có người thân phạm tội hay đang điều trị nghiện: đây là chuyện riêng của em và gia đình, không phải đề tài bàn tán ở lớp hay ở xóm.

Thông tin cá nhân. Họ tên đầy đủ, địa chỉ nhà, trường, lớp, lịch đi học: gộp lại có thể giúp kẻ xấu tìm tới trẻ, nên cần giữ cẩn thận.

Vì sao trẻ cũng cần riêng tư

Riêng tư không phải là "có điều gì giấu giếm". Với một đứa trẻ đang lớn, có một góc của riêng mình là cách em học làm một con người độc lập: tự suy nghĩ, tự viết ra cảm xúc, tự giữ một bí mật nhỏ với bạn thân. Trẻ được tôn trọng riêng tư thường tự tin hơn và biết tôn trọng riêng tư của người khác.

Ngược lại, khi nhật ký bị đọc lén hay chuyện riêng bị cha mẹ đem kể với họ hàng, trẻ học được một bài học khác: đừng viết, đừng kể, đừng tin ai. Hệ quả là đúng lúc em gặp chuyện nghiêm trọng, như bị bắt nạt hay bị ai đó làm hại, em lại không dám nói với người lớn. Tôn trọng riêng tư vì thế không làm giảm khả năng bảo vệ con, mà giữ cho cánh cửa trò chuyện luôn mở.

Mức độ riêng tư lớn dần theo tuổi. Một em bé ba tuổi cần cha mẹ giúp tắm rửa và chưa có nhật ký; một em mười ba tuổi cần được gõ cửa trước khi vào phòng. Người lớn điều chỉnh theo tuổi của con, chứ không giữ mãi cách đối xử như khi con còn nhỏ.

Cha mẹ có được đọc nhật ký, xem đồ của con không

Cha mẹ có trách nhiệm bảo vệ và giáo dục con, nên có những lúc cần biết con đang gặp gì. Nhưng trách nhiệm đó không biến mọi thứ của con thành của cha mẹ. Cách làm phù hợp với tinh thần Luật Trẻ em 2016 là ưu tiên trò chuyện trực tiếp, minh bạch về những gì cha mẹ cần biết, và chỉ can thiệp vào chuyện riêng khi có lý do thật sự liên quan đến an toàn của con.

Ví dụ giả định: chị Mai ở Nghệ An thấy con gái lớp 8 dạo này hay khóc, về nhà là đóng cửa phòng. Chị có thể mở nhật ký của con để tìm hiểu. Nhưng cách chị chọn là ngồi bên con một buổi tối, nói rằng mẹ thấy con buồn và mẹ lo. Sau vài lần, con kể chuyện bị nhóm bạn cô lập. Nếu chị đọc lén nhật ký, có thể chị biết nhanh hơn, nhưng con sẽ mất niềm tin và lần sau không viết, cũng không kể.

Khi có dấu hiệu nghiêm trọng như con có thể đang bị dụ dỗ, bị đe doạ hay có ý định làm hại bản thân, an toàn đặt lên trước. Ngay cả lúc ấy, cha mẹ nên nói thẳng với con vì sao mình cần xem, xem trong phạm vi cần thiết, và không đem những gì đọc được kể với người không liên quan. Với chuyện điện thoại và tài khoản mạng của con, nguyên tắc tương tự; chi tiết có trong danh mục trẻ em trên mạng.

Ở trường: những tình huống hay chạm vào riêng tư của học sinh

Trường học là nơi nhiều người cùng biết về một đứa trẻ, nên ranh giới riêng tư dễ bị vượt qua mà không ai cố ý. Bảng dưới gợi ý cách làm tôn trọng học sinh hơn; nội quy cụ thể của từng trường và văn bản hiện hành vẫn là căn cứ.

Tình huốngCách làm dễ gây tổn thươngCách làm tôn trọng hơn
Xét hỗ trợ học sinh khó khănĐọc tên và hoàn cảnh từng em trước lớpTrao đổi riêng với gia đình, công bố kết quả kín đáo
Thu giữ thư, tin nhắn của học sinh trong giờ họcĐọc to nội dung trước lớp cho cả lớp ngheThu lại, trả cho học sinh hoặc phụ huynh, không đọc nội dung
Học sinh vi phạm nội quyĐăng tên, ảnh lên nhóm phụ huynh của lớpLàm việc riêng với học sinh và gia đình
Học sinh có bệnh, có vấn đề tâm lýNói với cả lớp để "các con thông cảm"Chỉ báo người cần biết, hỏi ý gia đình trước
Chụp ảnh hoạt động của lớpĐăng mọi ảnh có mặt rõ học sinh, kèm họ tên đầy đủHỏi ý phụ huynh từ đầu năm, chọn ảnh không lộ thông tin cá nhân

Nhiều tình huống trên xuất phát từ ý tốt, như muốn cả lớp giúp bạn hay muốn phụ huynh cùng nhắc con. Nhưng nhìn từ phía em học sinh, bị đem chuyện riêng ra trước đám đông thường đau hơn chính chuyện đó. Phụ huynh có thể góp ý nhẹ nhàng với giáo viên và đề xuất cách làm khác.

Báo chí, cộng đồng và chuyện công bố thông tin của trẻ

Khi một đứa trẻ là nạn nhân của bạo lực, xâm hại, tai nạn, hoặc có liên quan tới một vụ việc pháp lý, thông tin về em rất dễ lan nhanh trong xóm, trên nhóm chat, trên mạng. Mỗi lần lan truyền là một lần em bị tổn thương thêm. Luật Trẻ em 2016 có quy định về việc bảo vệ thông tin bí mật đời sống riêng tư của trẻ và về sự đồng ý của trẻ, của cha mẹ khi công bố thông tin; mốc tuổi và trường hợp cụ thể, bạn nên tra văn bản hiện hành.

Với mỗi người, nguyên tắc dễ nhớ là: không chia sẻ tên, ảnh, địa chỉ, trường lớp của một em đang gặp chuyện, kể cả khi mình chia sẻ để kêu gọi giúp đỡ hay bày tỏ bức xúc. Nếu muốn giúp, hãy báo cơ quan có trách nhiệm hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.

Với gia đình, khi có người tới hỏi chuyện, xin chụp ảnh hay quay phim con mình trong lúc con đang gặp chuyện, cha mẹ có quyền từ chối. Nếu thông tin của con đã bị lan truyền và gây hại, gia đình nên lưu lại bằng chứng, báo công an xã, phường và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về hướng xử lý.

Khi bí mật phải nhường chỗ cho an toàn

Đừng hứa giữ bí mật tuyệt đối. Khi trẻ nói "cô hứa không kể với ai nhé", người lớn nên trả lời thật: cô sẽ giữ kín với người không liên quan, nhưng nếu chuyện này làm con không an toàn thì cô phải nhờ người có trách nhiệm giúp.

Chỉ báo người cần biết. Khi phải báo tin để bảo vệ trẻ, chỉ kể với những người có trách nhiệm xử lý: cha mẹ không liên quan đến việc làm hại em, ban giám hiệu, công an, người làm công tác bảo vệ trẻ em, Tổng đài 111. Không kể cho đồng nghiệp tò mò hay phụ huynh khác.

Cho trẻ biết điều gì sẽ xảy ra. Giải thích ngắn gọn ai sẽ biết chuyện, vì sao, và em sẽ được bảo vệ thế nào. Trẻ đỡ sợ hơn khi không bị bất ngờ.

Không bắt trẻ kể lại nhiều lần. Mỗi lần kể là một lần trẻ phải nhớ lại chuyện đau. Ghi lại những gì em đã nói bằng lời của em, để người có trách nhiệm không phải hỏi lại từ đầu.

Dành cho các em: những điều riêng của em

Em có quyền có những điều riêng: cuốn nhật ký, lá thư, ngăn bàn của em. Người khác nên hỏi em trước khi xem đồ của em. Cơ thể em cũng là của em, không ai được chạm vào những chỗ riêng tư của em, trừ khi bố mẹ giúp em tắm rửa hoặc bác sĩ khám bệnh có bố mẹ đi cùng.

Nhưng có một loại bí mật em không nên giữ: bí mật làm em sợ, làm em đau, hoặc có ai đó dặn em "không được kể với bố mẹ". Bí mật như vậy em hãy kể với người lớn em tin. Kể ra không phải là phản bội ai cả.

Em cũng nhớ tôn trọng điều riêng của bạn: không đọc trộm thư, không kể chuyện riêng của bạn cho cả lớp, không chụp ảnh bạn khi bạn không muốn. Khi bạn tin em và kể chuyện riêng, em giữ kín giúp bạn, trừ khi chuyện đó làm bạn gặp nguy hiểm thì em kể với người lớn để cùng giúp bạn.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ em có quyền bí mật đời sống riêng tư không?

Có. Luật Trẻ em 2016 và Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em đều ghi nhận quyền được bảo vệ bí mật đời sống riêng tư của trẻ em, bao gồm thân thể, thư từ, hình ảnh, thông tin sức khoẻ, hoàn cảnh gia đình và thông tin cá nhân.

Cha mẹ đọc nhật ký của con có vi phạm pháp luật không?

Bài này không kết luận một hành vi cụ thể có vi phạm hay không. Về nguyên tắc, cha mẹ nên tôn trọng riêng tư của con, ưu tiên trò chuyện, và chỉ xem chuyện riêng của con khi có lý do thật sự về an toàn. Với tình huống cụ thể, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Giáo viên đọc thư của học sinh trước lớp có đúng không?

Việc đem thư, tin nhắn của học sinh ra đọc trước lớp đi ngược quyền riêng tư của trẻ và dễ gây tổn thương. Giáo viên có thể thu lại theo nội quy nhưng nên trả cho học sinh hoặc phụ huynh mà không đọc nội dung.

Có nên chia sẻ thông tin về một trẻ bị xâm hại để kêu gọi giúp đỡ?

Không nên chia sẻ tên, ảnh, trường lớp hay địa chỉ của trẻ, vì mỗi lần lan truyền là một lần em bị tổn thương thêm. Muốn giúp, hãy báo cơ quan có trách nhiệm hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.

Trẻ kể bí mật và xin đừng nói với ai thì người lớn làm sao?

Đừng hứa giữ bí mật tuyệt đối. Hãy nói thật rằng sẽ giữ kín với người không liên quan, nhưng nếu chuyện làm em không an toàn thì phải nhờ người có trách nhiệm giúp. Sau đó chỉ báo cho những người cần biết để bảo vệ em.

Thông tin của con bị lan truyền trên mạng thì gia đình làm gì?

Gia đình nên chụp lại, lưu đường dẫn và thời điểm làm bằng chứng, đề nghị người đăng gỡ bỏ, báo công an xã, phường và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về hướng xử lý. Trong lúc đó, ở bên con và tránh trách móc con.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138