BonPhan.comBổn Phận
Bắt nạt và bạo lực học đường

Quyền của trẻ trong một vụ bắt nạt: trẻ bị bắt nạt, trẻ gây ra và trẻ chứng kiến

Luật Trẻ em 2016 bảo vệ mọi trẻ trong một vụ bắt nạt: trẻ bị bắt nạt được an toàn, trẻ gây ra được giáo dục không bị làm nhục, trẻ chứng kiến được giữ kín.

Circle of lower secondary students seated on classroom chairs in Quang Ninh during a calm class discussion, teacher seated among them, everyone seen from behind, soft daylight

Trong một vụ bắt nạt ở trường, quyền trẻ em không chỉ thuộc về một bên. Trẻ bị bắt nạt có quyền được bảo vệ và được an toàn. Trẻ gây ra cũng là trẻ em, có quyền được giáo dục để sửa sai mà không bị làm nhục. Trẻ chứng kiến hay đứng ra báo tin có quyền được giữ kín và không bị trả thù. Người lớn giữ được cả ba điều đó thì xử lý mới đúng.

Bài này giải thích các quyền liên quan theo tinh thần Luật Trẻ em 2016, Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em (Việt Nam phê chuẩn năm 1990) và Luật Giáo dục 2019, ở mức nguyên tắc, kèm những tình huống người lớn hay lúng túng. Bài không nêu số điều; khi cần trích dẫn chính xác, bạn tra văn bản hiện hành.

Quyền được bảo vệ khỏi bạo lực: điểm xuất phát

Luật Trẻ em 2016 xác định trẻ em là người dưới 16 tuổi và ghi nhận quyền của trẻ được bảo vệ để không bị bạo lực, xâm hại, bóc lột, bỏ rơi dưới mọi hình thức. Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em cũng yêu cầu các quốc gia có biện pháp bảo vệ trẻ khỏi mọi hình thức bạo lực về thể chất và tinh thần, kể cả khi trẻ đang được người khác chăm sóc như ở trường học.

Bắt nạt, dù bằng lời nói, cô lập hay đánh đập, đều là một dạng bạo lực đối với trẻ bị nhắm vào. Vì vậy, khi một trẻ bị bắt nạt, câu hỏi không phải là "trẻ có đủ mạnh để chịu đựng không", mà là "người lớn đã làm gì để quyền được bảo vệ của trẻ được thực hiện". Gia đình, nhà trường và cơ quan có trách nhiệm đều có phần việc trong đó.

Luật Giáo dục 2019 bổ sung góc nhìn từ phía người học: học sinh có quyền được học tập trong môi trường an toàn, được tôn trọng, được đối xử bình đẳng. Một lớp học mà một bạn bị chế giễu mỗi ngày không phải là môi trường an toàn, dù chưa ai bị thương.

Quyền của từng phía trong một vụ bắt nạt

Bảng dưới tóm tắt những quyền thường liên quan nhất đến mỗi phía. Đây là cách sắp xếp để dễ hình dung, không phải trích dẫn điều luật.

PhíaQuyền cần được giữNgười lớn cụ thể làm gì
Trẻ bị bắt nạtĐược bảo vệ, được an toàn ở trường, được lắng nghe, được giữ bí mật đời tư, được hỗ trợ phục hồiDừng hành vi, có biện pháp an toàn ngay, không bắt đối chất, không bêu tên
Trẻ gây raĐược tôn trọng nhân phẩm, được trình bày, được giáo dục sửa sai, được giữ bí mật đời tư, không bị bạo lựcKỷ luật theo hướng giáo dục, không làm nhục, không đánh, không công khai tên
Trẻ chứng kiến, báo tinĐược giữ kín danh tính, được bảo vệ khỏi trả thù, được lắng ngheTiếp nhận nghiêm túc, giữ kín, theo dõi xem trẻ có bị trả thù không
Cả lớpĐược học trong môi trường an toàn, được đối xử công bằngPhòng ngừa chung, không phạt cả lớp vì hành vi của vài em

Nhìn vào bảng, có thể thấy quyền của các phía không loại trừ nhau. Bảo vệ trẻ bị bắt nạt không đòi hỏi phải làm nhục trẻ gây ra; ngược lại, giữ thể diện cho trẻ gây ra không được làm chậm việc bảo vệ trẻ bị bắt nạt. Khi phải chọn thứ tự, an toàn của trẻ đang bị tổn thương luôn đi trước.

Quyền được giữ bí mật đời tư: cả ba phía

Không đăng ảnh, phim, tên của bất kỳ trẻ nào liên quan. Luật Trẻ em 2016 ghi nhận quyền của trẻ được bảo vệ bí mật đời tư, và thông tin, hình ảnh của trẻ chỉ được công khai trong những trường hợp và điều kiện luật cho phép. Đăng một đoạn phim bắt nạt lên mạng, dù với ý định tố cáo, là làm lộ danh tính của cả trẻ bị bắt nạt lẫn trẻ gây ra.

Không bàn chuyện của trẻ trong nhóm phụ huynh. Nhóm tin nhắn phụ huynh của lớp là nơi tin đồn lan nhanh nhất. Người lớn có trách nhiệm chỉ trao đổi với gia đình của chính các em và những người cần biết để xử lý.

Giữ kín người báo tin. Trẻ đứng ra báo cho thầy cô cần được giữ kín tên. Lộ tên người báo là cách nhanh nhất để cả lớp học được bài học sai: báo tin thì bị trả thù.

Hồ sơ xử lý chỉ đến tay người có trách nhiệm. Bản tường trình, biên bản, ảnh chụp liên quan đến vụ việc được lưu và sử dụng đúng mục đích, không đem ra đọc trước lớp hay trước toàn trường.

Quyền được lắng nghe và được trình bày

Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em nhấn mạnh quyền của trẻ được bày tỏ ý kiến về những việc liên quan đến mình, và ý kiến đó được xem xét phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành. Luật Trẻ em 2016 cũng ghi nhận quyền được bày tỏ ý kiến của trẻ.

Trong một vụ bắt nạt, quyền này có nghĩa là: trẻ bị bắt nạt được hỏi em muốn được giúp thế nào, em lo lắng điều gì, thay vì người lớn tự quyết hết. Trẻ gây ra được trình bày phiên bản của mình trước khi bị xử lý, dù cuối cùng hành vi vẫn phải được sửa. Trẻ chứng kiến được hỏi riêng, không bị ép làm chứng trước đám đông.

Lắng nghe không có nghĩa là làm theo mọi mong muốn của trẻ. Một trẻ bị đánh có thể xin "đừng nói với ai", nhưng người lớn vẫn phải hành động để bảo vệ em. Điều quan trọng là giải thích cho trẻ hiểu vì sao, và để trẻ có tiếng nói trong cách làm, như ai được biết, gặp ai trước, khi nào.

Kỷ luật theo hướng giáo dục: quyền của trẻ gây ra

Nhiều phụ huynh có con bị bắt nạt cảm thấy bất công khi nghe nói trẻ gây ra cũng có quyền. Nhưng quyền của trẻ gây ra không phải là quyền được tiếp tục bắt nạt; đó là quyền được đối xử như một đứa trẻ đang cần được giáo dục. Luật Giáo dục 2019 và các văn bản hướng dẫn đặt kỷ luật học sinh trên tinh thần giáo dục, tôn trọng nhân phẩm; các hình thức cụ thể nằm trong văn bản hiện hành của từng cấp học.

Ở mức nguyên tắc, điều đó có nghĩa là: không đánh, không phạt thể xác, không xúc phạm, không bắt đứng trước lớp hay toàn trường để nhận lỗi, không công khai tên trên mạng hay trong nhóm phụ huynh. Kỷ luật đi kèm việc giúp trẻ hiểu hậu quả và sửa chữa cụ thể.

Cách làm này không chỉ đúng về quyền, mà còn hiệu quả hơn. Một trẻ bị làm nhục thường chống đối và có thể trút giận lên chính bạn đã báo tin. Một trẻ được nói chuyện nghiêm túc, được giao việc sửa chữa và được theo dõi thường có cơ hội thay đổi thật.

Cũng cần nhớ rằng trẻ gây ra đôi khi chính là trẻ đang chịu bạo lực ở nơi khác. Khi tìm hiểu mà thấy dấu hiệu đó, quyền được bảo vệ của trẻ gây ra cũng phải được đặt lên bàn, chứ không chỉ quyền của bạn bị bắt nạt.

Dành cho các bạn học sinh: quyền đi cùng bổn phận

Đoạn này viết cho các bạn đọc. Bạn có quyền, các bạn khác cũng có quyền y như bạn.

  • Bạn có quyền được an toàn ở trường. Các bạn khác cũng vậy, nên bạn có bổn phận không làm bạn khác sợ hay buồn.
  • Bạn có quyền được tôn trọng. Gọi bạn khác bằng biệt danh chê bai, rủ cả lớp không chơi với một bạn là không tôn trọng bạn ấy.
  • Bạn có quyền giữ bí mật của mình. Quay phim, chụp ảnh bạn khác rồi gửi đi khi bạn ấy không đồng ý là không tôn trọng quyền đó.
  • Bạn có quyền được nói ý kiến. Khi thấy chuyện không đúng, bạn được quyền nói "thôi đi" hoặc kể với thầy cô.
  • Nếu bạn từng làm bạn khác buồn, bạn vẫn được đối xử tử tế và được giúp để sửa. Dừng lại và xin lỗi là việc của người dũng cảm.
  • Nếu bạn bị bắt nạt hoặc thấy ai đó gặp nguy hiểm, hãy kể với người lớn bạn tin, hoặc gọi số 111, gọi miễn phí.

Luật Trẻ em 2016 nói trẻ em có cả quyền và bổn phận: bổn phận tôn trọng thầy cô, yêu thương, giúp đỡ bạn bè, tôn trọng quyền của người khác. Hiểu quyền của mình cũng là hiểu vì sao phải tôn trọng quyền của bạn khác.

Khi quyền của trẻ không được giữ

Có những lúc người lớn xử lý không đúng: trẻ bị bắt nạt bị bảo "tự giải quyết", trẻ gây ra bị đánh hoặc bị bêu tên, trẻ báo tin bị lộ danh tính, đoạn phim bị lan khắp mạng. Khi đó, gia đình có thể trao đổi lại với giáo viên chủ nhiệm và ban giám hiệu, rồi gửi ý kiến lên cơ quan quản lý giáo dục cấp trên của trường nếu cần, theo quy định hiện hành.

Với những vi phạm nghiêm trọng như bạo lực gây thương tích, phát tán hình ảnh trẻ, người lớn trong trường gây bạo lực với học sinh, gia đình có thể báo công an xã, phường, gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được hướng dẫn. Khi cần cấp cứu, gọi 115; khi bạo lực đang diễn ra, gọi 113.

Nếu gia đình đang ở trong một vụ việc cụ thể và muốn biết quyền của con, nghĩa vụ của các bên, cách bảo vệ con trong thủ tục, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc tìm đến tổ chức trợ giúp pháp lý miễn phí cho trẻ em ở địa phương. Hiểu quyền là để người lớn làm đúng phần việc của mình, không phải để các bên tranh nhau đúng sai trên lưng những đứa trẻ.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ đi bắt nạt người khác mà vẫn có quyền thì có bất công không?

Quyền của trẻ gây ra không phải là quyền được tiếp tục bắt nạt, mà là quyền được giáo dục để sửa sai mà không bị đánh, không bị làm nhục. Hành vi vẫn phải dừng lại và có kỷ luật phù hợp. Giữ quyền cho trẻ gây ra thường giúp trẻ thay đổi thật và giảm nguy cơ trả thù.

Nhà trường có được công khai tên học sinh bắt nạt để răn đe không?

Theo nguyên tắc bảo vệ bí mật đời tư của trẻ em trong Luật Trẻ em 2016, việc công khai tên, hình ảnh học sinh vi phạm trước toàn trường hay trên mạng là không phù hợp. Kỷ luật học sinh đi theo hướng giáo dục, theo quy định hiện hành. Răn đe chung nên làm bằng hoạt động phòng ngừa, không bằng bêu tên.

Học sinh 16, 17 tuổi có còn được bảo vệ như trẻ em không?

Theo Luật Trẻ em 2016, trẻ em là người dưới 16 tuổi. Học sinh từ 16 đến dưới 18 tuổi là người chưa thành niên, vẫn được pháp luật bảo vệ theo nhiều quy định riêng và vẫn có quyền của người học theo Luật Giáo dục 2019. Chi tiết từng quyền, bạn tra văn bản hiện hành.

Đăng đoạn phim bắt nạt lên mạng để tìm công lý có sai không?

Đăng phim có trẻ em bị bắt nạt làm lộ danh tính của cả trẻ bị hại lẫn trẻ gây ra, khiến trẻ bị hại tổn thương thêm nhiều lần, và có thể vi phạm quy định bảo vệ bí mật đời tư trẻ em. Cách đúng là báo nhà trường, công an xã, phường và Tổng đài 111.

Trẻ có quyền từ chối làm chứng về chuyện bắt nạt không?

Trẻ có quyền được lắng nghe và được tôn trọng ý kiến, nên không nên ép trẻ làm chứng trước đám đông hay đối chất. Người lớn có thể hỏi riêng, giải thích lý do và giữ kín. Trong thủ tục pháp lý chính thức, việc lấy lời khai trẻ theo quy định hiện hành, có người đại diện ngồi cùng.

Ai chịu trách nhiệm bảo đảm quyền của trẻ khi xảy ra bắt nạt ở trường?

Theo Luật Trẻ em 2016, trách nhiệm thuộc về gia đình, nhà trường, cơ quan nhà nước và cả cộng đồng. Ở trường, giáo viên và ban giám hiệu là người xử lý trước tiên; gia đình phối hợp; khi nghiêm trọng thì có công an và chính quyền xã, phường. Mỗi bên làm đúng phần việc thì quyền của trẻ mới được giữ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138